Visionair België
Kritisch-filosofisch webmagazine van Johan Sanctorum
Visionair België
Kritisch-filosofisch webmagazine van Johan Sanctorum
Bio
Alle essays en
lezingen
Blog/Forum "Visionair
België"
Boekenwinkel
Facebook
Contact
RSS-feed
Recente essays en lezingen:
Kunst en cultuur business as
usual
Van Peking naar Westende, en zo weer terug
(11/09/2011)
De
recente rel rond de Nederlandse afvaardiging op de internationale boekenbeurs
van Peking stelt de relatie tussen cultuur (in dit geval letterkunde), politiek
en marketing weer op scherp. Op die discussie zat wat sleet, omdat de vierde
speler in dit verhaal, de media, liever hypes creëren en surfen op dingen die
goed verkopen, dan een paar vervelende vragen te stellen.
Er vielen dus zaken te doen in Peking, in weerwil van het pretbedervend geneuzel
over mensenrechten en beknotting van de vrijemeningsuiting. Dat het regime nog
steeds korte metten maakt met dissidente schrijvers, hen sociaal uitrangeert of
gewoon achter de tralies zet, mocht voor de handelreizigers geen beletsel zijn:
het heette dat hun aanwezigheid een positief effect zou kunnen hebben, “dingen
in beweging zou kunnen zetten”, enzoverder.
Het Vlaams Fonds voor de Letteren, druk doende met Sukse en Wiske en Dimitri
Verhulst, zat op dezelfde mercantiele golflengte: niet flauw doen hé jongens, we
spreken hier over dé groeimarkt van het moment. Zo gezegd, zo gedaan...
De zesde extinctie
Over de charme van de mislukking en de schoonheid van
de catastrofe
(24/05/2011)
Nn het Canvas-
Terzake-programma
van 7 maart j.l. deelde Prof. Etienne Vermeersch ons mee dat de
bevolkingsexplosie op deze planeet schier onbeheersbaar is. Straks zijn we met 9
miljard, en het absoluut
armste
land ter wereld –Niger- heeft het hoogste vruchtbaarheidscijfer. Op geen enkele
manier staat de bevolkingstoename nog in verhouding tot de beschikbare
woonruimte, landbouwoppervlakte, grondstoffen, energie. De roofbouw is dusdanig,
dat de uitputting van de planeet nabij is, en dan is het gewoon gedaan. Niet
alleen met de menselijke soort, maar mogelijk met alle leven op aarde,
bijvoorbeeld door een wereldwijde kernramp. De vaststelling van de professor is
boeiend, maar de wanhoop zat diep. Uit zijn woordgebruik en lichaamstaal sprak
een soort angst, zelfs paniek,- begrijpelijk: als men de zesde extinctie als een
natuurlijk gegeven aanvaard, waarover moet men zich als ethicus en humanist dan
nog druk maken? Als dit een antropologisch en zelfs een geologisch voldongen
feit is, wat doen wij hier dan nog?
Voor ons, amorele misantropen, is dit anderzijds een opportuniteit. Nu de
ethische druk wegvalt om zoveel mogelijk menselijke biomassa te conserveren, zou
men eindelijk de schoonheid kunnen inzien van een orde die ook de homo sapiens
op zijn plaats zet, en tot een tamelijk onbenullig-komisch intermezzo herleidt.
Niet eens een voetnoot in de geschiedenis van de kosmos...
Lees het essay
Op zoek naar een zebra-pad
Over humanitaire waan en identitair gebakkelei
(24/03/2011)
Nu we
allen v
rolijk
ten strijde trekken voor het goede doel, mogen het humanisme, de humanitaire
weldenkendheid en de beschavingswaan nog eens kritisch ontleed worden.
Altijd krijg ik het moeilijk als cultuurfreaks mij van hun goede smaak willen
overtuigen, tegen het vulgaire en smakeloze. Van de weeromstuit neem ik dan een
zeer “plat”, laag-bij-de-gronds
standpunt in, en merk dan pas hoe conventioneel en
dogmatisch hun mental map eruit ziet. Vooral het denken in grote bogen, wijde
categorieën, hoge idealen en diepe waarheden, dat verontrust en ergert me. De
idee dat er een lijn in de geschiedenis zou zitten, een ketting van de
continuïteit, en dat de genieën op die onzichtbare lijn grootse
evenwichtsoefeningen volbrengen, ter meerdere glorie van de mensheid.
Dit cultuurhumanisme, nu ook in handige navulverpakking beschikbaar dankzij de
UNESCO, inventariseert, conserveert, catalogeert, in de veronderstelling dat de
rotsschilderingen van Altamira, de Nachtwacht van Rembrandt, en de Vrouw met de
Mosterdpot van Picasso, allemaal “kunstwerken” zijn, behorende tot een soort
immanente evolutie, waarin de genieën elkaars geestelijke erfgenamen zijn. Ik
geloof daar hoe langer hoe minder van. De cultuurwetenschap hanteert lege
schablonen, waardoor de cultuurbeleving zelf zich ook in een luchtbel
afspeelt...
Lees het essay
Het nut en vermaak van een kaasschaaf
Averechtse overwegingen rond cultuursubsidies en
kunstenbeleid (31/1/11)
Het prot
est
tegen de besparingsplannen van cultuurminister Joke Schauvliege is lang nog niet
geluwd. Nu pas drong het tot me door hoeveel organisaties, verenigingen, elke
mogelijke kaartersclub, jeugdafdelingen van politieke partijen, maar ook
tijdschriften, weblogs, enz. uit de ruif van overheidssubisides eten. Naast
uiteraard de artistieke projecten, kunstencentra, de gezelschappen en… zowaar
ook kunstenaars. De beslissing om het Ballet van Vlaanderen te laten samenwerken
met de Vlaamse Opera leidde alvast tot de banbliksems en het ontslag vanwege
directrice Kathryn Bennetts die (uitsluitend in het Engels overigens, ze spreekt
nog altijd geen woord Nederlands) haar gram uitte over de Vlaamse boerenmentaliteit.
Het woord kaasschaaf is een sleutelrol gaan spelen in de discussie: het is
overal bezuinigen geblazen, en dus kan cultuur het ook wel met wat minder
stellen.
Maar moet de overheid zich echt met cultuur, inclusief heel het sociocultureel
universum, bezig houden? Is kunst iets dat zich met staatstoelagen in leven moet
houden? En… welke gehalte aan subversiviteit kan een kunstenaar nog hebben, in
zijn status van steuntrekker of, erger nog, ambtenaar?
De jacht is geopend
Julien Assange, de macht en de media, de lekken en de
complotten(17/12/10)
...Het
komt er dus op aan, de nette kranten voer te geven en ze te compromitteren.
Iemand die dat perfect begrepen heeft, en de strategie van de uitbedding en de
dissociatie volop toepast, is de man achter WikiLeaks, Julian Assange. Doordat
hij zijn documenten, voornamelijk geplukt van het geheime Amerikaanse netwerk
SIPRNet (waarop militaire en diplomatieke vertrouwelijke informatie circuleert),
aan gevestigde papieren media zoals de New York Times, The Guardian en Der
Spiegel doorspeelde, drong hij hen zelf a.h.w. een klokkenluidersrol op. Zodanig
zelfs, dat binnen die kranten bepaalde journalisten in opstand kwamen en
vreesden voor een open oorlog tussen de klassieke machtscentra en de pers,
waardoor ze buiten het circuit van de etentjes en de snoepreizen zouden vallen.
Zie bv. de oprisping van David Brooks, columnist van de New York Times: “Julian
Assange is een verrader”. Die laatste kwalificatie is goed gekozen: verraders
werden in de middeleeuwen opgehangen, van hun ingewanden ontdaan (nu goed voor
de organenhandel) en gevierendeeld. Dat alles zo levend mogelijk. Assange is
verwittigd.
Lees het essay
Het geheim van de vunzige krapunzel
Hulderede voor Erwin Vanmol, ex-chocolatier,
cartoonist en fucking genius (5/11/10)
"Ik zou
de tekenaar Erwin Vanmol onrecht aandoen, mocht ik hem inleiden via
reguliere lofzangen en obligate gelukwensen. Kan men een spotter, criticus
en aanhanger van extreem-niks, zoals hij zichzelf noemt, zomaar aaien en te
kijk stellen als een goed mens, een nuttig element in de samenleving, een
schitterende ster aan het Vlaamse culturele firmament?
Ik denk het niet.
Veeleer leek het me een goed idee, om, in de geest van zijn cartoons, de
buitengrens van het politiek-correcte af te tasten, en u een paar
doordenkers te serveren die de goed geordende laden van ons brein wat door
elkaar halen..."
De eudaemonen van morgen
Kleine futurologie van het
geluk en het genot (10/10/10)
Slecht nieuws
voor
critici, kritikasters en wereldverbeteraars: het optimisme zit in de lift.
Het gaat namelijk helemaal niet zo slecht met deze wereld, we staan er zelfs
goed voor, als we Matt Ridley (“The rational optimist”, 2010) mogen geloven.
Het vermoeden groeit dat pessimisten en azijnzeikers de wereld en de
toekomst niet
alleen als slecht en donker zien, maar hem ook slecht maken, ze vormen een
hinderpaal voor de vooruitgang. Omgekeerd werkt ook het optimisme als een
soort self-fullfilling prophecy: wie gelooft in de vooruitgang maakt de
wereld ook beter,- zoals goede beursberichten ook de economie écht een
duwtje geven,- niet voor niets was Ridley
zelf bankdirecteur.
Uiteraard gaat dit allemaal slechts over percepties en attitudes....
Lees het
essay
Epifanie
Pleidooi voor een cultuur van het uitschrijven en ont-lezen
(5/9/10)
Als
een windhoos
raasde expert Jan Hoet door het Paleis van Schone Kunsten. De Standaard
had
hem dit voorjaar uitgenodigd om de inzendingen te inspecteren van “De
Canvascollectie”, een door de VRT georganiseerde talentenjacht die
vooral naar het “innerlijke, verbazende, en weerbarstige” op zoek was,-
dixit de jury. Op een zondagavond werden alle inzendingen nog eens op TV
getoond, aan de snelheid van één beeld per seconde. De hyperkinetische
Jan Hoet had voordien al in een halve minuut alles bekeken en 90%
platgetrapt, zo lees ik toch in De Standaard:
“Allee, wat hangt hier nu? Die tenten, wat is dat voor iets? Je kunt
ook caravans schilderen. Maar kunst is het niet. Het is zelfs niet echt
goed gedaan. Zie, hier, die rode tent, dat is een dood stuk. Rood en
toch dood!'” (DS, 12/5/2010)
Uiteindelijk waren het toch weer echte profs die wonnen. Geen onbekend
talent, geen verrassing, geen eigenzinnigheid, maar een koppel fotografen
dat al dertig jaar meedraait in het circuit. Ingewijden dus…
In dit essay wil ik het niet over Jan Hoet hebben, zelfs niet over kunst,
het is maar een binnenkomer. Het gaat over machten die ons beheersen, ons
leven bepalen, en die –misschien- kunnen ontweken worden, met als hamvraag:
Hoe zich uitschrijven, uit de collecties?
Lees het essay
Meer essays en lezingen: klik hier
Over Johan Sanctorum en deze webstek
Johan
Sanctorum (Oostende, 23 juni 1954) studeerde filosofie aan de VUB. In de jaren '80 gaf
hij het beruchte tijdschrift 'O'
uit, een kruisbestuiving van journalistiek en metafysica.
Tussen 1994 en 1999 was hij artistiek leider en regisseur van de
Vlaamse JeugdOpera, een muziektheaterlaboratorium van en voor
jongeren.
Van 2000 tot 2003 was hij consultant bij het communicatiebureau
Slangen & Partners, een inside-ervaring die zijn visie op 'overheidscommunicatie'
en politieke marketing grondig zou beïnvloeden.
In 2003 kwam hij in contact met de Milanese architect/urbanist Aldo
Rossi, wat het begin werd van een duurzame samenwerking. Hieruit
vloeide o.m. 'Passione Urbana' (2006) voort, een boek over
stedelijke cultuur en stadsherwaardering.
Sinds 2003 is Johan Sanctorum actief als publicist en columnist
(De Standaard, De Morgen, Deng, Menzo, Doorbraak, Streven, Vrijbuiter, Meervoud,
Forum, AchterHetNieuws...).
Kunst, cultuur, politiek, media, onderwijs, milieu, stedelijkheid en
architectuur..., zijn dikwijls weerkerende thema's.
In 2008 verscheen 'De islam in Europa', een controversiële essaybundel die hij schreef in samenwerking met o.m. Benno Barnard, Geert Van Istendael en Jan De Pauw.
In Januari 2009 publiceerde hij "De Vlaamse Republiek: van utopie
tot project" (samen met o.m. Eric Defoort, Ludo
Abicht, Matthias Storme). Hierin tracht hij de de Vlaamse
onafhankelijkheidsbeweging terug te koppelen aan de sociale beweging én
aan het republikeinse gedachtengoed.
In Oktober 2009 publiceerde hij samen met Frank Thevissen "Media en
Journalistiek in Vlaanderen - Kritisch doorgelicht", een
boek boordevol kritische reflecties over wat zich voor en achter de
schermen van de zogenaamde ‘vierde macht’ in Vlaanderen afspeelt.
Johan Sanctorum is een veelgevraagd lezinghouder en ziet het internet als een
essentieel burgermedium en tegengewicht voor de macht van reguliere
media, semi-institutionele netwerken en politieke lobby's.
De naam van deze webstek, 'Visionair België', is dan ook
een ironische verwijzing naar het gelijknamige jubilieumevenement n.a.v. "175
jaar België".
"Visionair
België" streeft naar een samenwerking en kruisbevruchting met
tijdschriften, andere mediapartners,
verenigingen, individuen en weblogs die
aan alternatieve nieuwsgaring, kritische journalistiek, satire en/of
filosofische analyse trachten te doen.
Copyleft: Deze website huldigt het 'copyleft'-principe: ideeën en teksten moet vrij kunnen cirkuleren, we handhaven geen enkel copyright. Bronvermelding is dan eerder een kwestie van hoffelijkheid en erkenning, dan van moetes...
Aan deze webstek is ook
een
forum/blog gekoppeld voor
de publicatie van columns en voor
lezersreacties.
Facebookpagina