Terug naar startpagina 

ALLE ESSAYS (chronologisch, meest recente bovenaan)

Dat muziek de zeden zou verzachten, of dat Cultuur met grote C het beste in ons zou oproepen, is onzin. Veeleer gaapt er onder het deksel van de culturele sublimatie en de Goede Smaak een beerput van mannelijk-sadistisch vernunft.
Tegen de schoonheidsfilosofie van Plato, Kant en nostalgische plattelandsdenkers zoals Roger Scruton, definieert Johan Sanctorum het menselijk intellect als een doorgewoekerd orgaan van het roofdier dat zich tot jager perfectioneerde, en zo verder tot kunstenaar, geleerde, TV-kok,…
Net daarom houdt het geweld niet op: het dodersinstinct zit in onze genen, al wordt het maatschappelijk gedraineerd naar de gastronomie, allerlei zondebokrituelen, wetenschap, de muziek, enz. Shockerende beelden van mensen- en dierenmishandeling, lustmoorden, genocide, doorbreken af en toe de illusie dat we “beschaafd” zouden zijn.

Passeren o.m. de revue in deze dance macabre: Mozart, Nietzsche, Ronald Janssens, Mahler, Marc Dutroux, Piet Huysentruyt, J.S. Bach, Michel Fourniret, Peter Goossens, en nog vele anderen.
Lees het artikel  

Op zoek naar een huid
Over identiteit, eigenheid en weerbarstigheid     (9/3/10)

Sinds zowat een jaar hebben de politici in ons land en elders het begrip “identiteit” ontdekt, datgene wat mensen zou moeten binden buiten de institutionele verplichtingen om. Met het grootste gemak wordt cultuur daarin geënterd, als de verzamelnaam van gedachten, emoties, visies, gebruiken, normen, waarden, iconen die door een groep wordt gedeeld. Maar welke cultuur hebben mijn buurvrouw en ik bijvoorbeeld gemeen, behalve dat we beiden, vermoed ik, met vork en mes eten? Naar dezelfde TV-zender kijken we allicht niet, en voor de rest is er geen groter verschil denkbaar tussen hun nette voortuintje en mijn wilde achtertuin.
Evenmin ben ik geneigd om mee te gaan in de gemakkelijkheidsoplossing om het woord “identiteit” gewoon te schrappen en de samenleving puur te benaderen als een verzameling losjes vlottende partikels. Neen, mijn gevoel zegt dat iets mensen bindt die dezelfde aarde telen en dezelfde lucht inademen. Maar mijn intuïtie zegt ook dat de politiek er zich beter niet mee moeit: men probeert het ons op te dringen en men tracht het ons te ontnemen, en waar staan wij in dat getouwtrek?
Die plaatsbepaling van mens tegenover macht is het vertrekpunt van mijn benadering. Misschien leren we ons zelf juist kennen in en door de strijd met de krachten die in onze plaats willen bepalen wie we zijn,- of niet zijn.

De engel, de maagd en de koorddanser
Over macht, theatraliteit en tegencultuur     (10/2/10)

Nog niet zolang geleden zag ik in een achterzaaltje een beginnende stand-up-comedian aan het werk. Hij deed het behoorlijk, zijn timing zat goed, zijn grappen sloegen aan. Hij had het publiek “in zijn zak”, zoals dat heet, en bespeelde het als een instrument. Soms permitteerde hij zich zelfs om iemand op de eerste rij aan te spreken en voor schut te zetten, wat behoorlijk wat gène bij het slachtoffer en leedvermaak bij de omzittenden opleverde.
Toen gebeurde er iets vreemd. Hij werd misschien wat overmoedig, maakte een fout, iets onbenullig, een onhandig woord, verkeerde timing, een misstap op het podium, ik weet het niet goed meer. Maar alleszins begon heel het zaakje te kantelen. Hij trachtte zich te herpakken, maar gleed steeds meer weg, bij manier van spreken dan. Men scheen niet meer om zijn grappen te lachen,- men lachte hem veeleer uit. De magie was weg, en maakte plaats voor een publieke vernedering, jawel: op het einde werd de man echt weggehoond en kreeg hij ei-zo-na tomaten naar zijn hoofd. Zijn verdiende loon? Was deze afgang een weerwraak voor de impact die de komiek voorheen had opgebouwd? Is theater… oorlog?

Lees het artikel  

Die Kunst der Fuge
Een metafysische tragi-komedie     (17/1/10)

Onlangs werd te Genève de Large Hadron Collider in gebruik genomen, na een hele reeks pannes. Het betreft een reusachtige reactor, in feite een 27 km lange cirkelvormige tunnel waarin subatomaire deeltjes door extreem hoge voltages worden opgejaagd tot ze compleet uit de bol gaan en botsen. Dat vuurwerk zou ons een idee moeten geven van hoe het heelal ontstond, waarbij de ontbrekende schakels in de elementaire fysica zouden blootgelegd worden. Vooral het Higgsboson fascineert de onderzoekers: een nog nooit waargenomen, maar wel in mathematische modellen voorspeld monster dat verantwoordelijk zou zijn voor het ontstaan van materie. Nog een beetje geduld dus.
Twee onderzoekers beginnen echter onraad te ruiken: Waarom blijf dat maar duren? Is er “iets” waardoor het Higgsboson zich onttrekt aan onze waarneming, zelfs aan ons kennisvermogen?

Lees het artikel  
 

Af en toe klepperen de zonneblinden
Een eerherstel aan de Neanderthaler, op het einde van het Darwinjaar (25/12/09)

Op het einde van het Darwinjaar, nu het apologetisch getoeter wegebt, is het misschien eindelijk weer tijd om de Neanderthaler, die "dode tak" van de evolutie, posthuum in eer te herstellen. Daarmee zetten we onze positie als winnaars en survivors op de helling, en wordt het proces, waarin de doden een stem krijgen, heropend. Einde van de sorrycultuur en het postmoderne theater van de verontschuldiging?
Wat is onze relatie vandaag met het ‘dodenrijk’? Op 1 november zetten we een bloempot met chrysanten op het graf van een nabestaande, om te beletten dat we er heel het jaar door mee zouden bezig zijn. De rouw is een vervelende kwaal die we moeten uitzieken, want “het leven gaat door”. De doden hinderen ons, we formoliseren ze in een statistiek, de spoken van het verleden moeten in quarantaine. En wie toch nog last heeft van “innerlijke stemmen” moet dringend naar de psychiater.
Ooit beheerste deze relatie tussen levenden en afgestorvenen nochtans het doen en laten van een samenleving. In de animistische natuurreligiën van de niet-gechristianiseerde wereld (de zgn. “volksislam” inbegrepen) vormt de communicatie met de voorouders de zenuwknoop van heel de individuele en sociale existentie. Vandaag is die band doorgesneden, en dat uit zich op heel verschillende vlakken, zoals het Darwinistische dogma (The survival of the fittest). Dat het in deze tijden excuses regent van staatshoofden voor de uitroeiing van aboriginals, sluit daar perfect op aan: het is een elegante oplossing om de doden opnieuw te begraven.
Tijd voor een stevig potje cultuurkritiek, verdere deconstructie van de political correctness, en een poging om religiositeit te herdefiniëren...

Lees het artikel  

Eerder dan Da Vinci's Mona Lisa diepzinnig te analyseren, of ons te verliezen in mythische speculaties rond haar “geheimzinnige glimlach”, zou ik Lisa haar stem, lichaam en concrete existentie willen teruggeven, na vijfhonderd jaar opsluiting in een stuk werelderfgoed. Men kan niet voorbij aan het machtsspel tussen een kunstenaar die de onsterfelijkheid ambieerde, en het levend model dat daartoe in het kunstwerk moest opgaan. Elk atelier is ook een slachthuis waar een muze wordt vermoord. Er is een offer gebracht, misschien zelfs een misdaad gepleegd, die vraagt om restitutie. Het forensisch onderzoek naar de échte, historische Gioconda lijkt me dan ook veel zinvoller.
Zal ze ooit terug spreken? De snor is bij Duchamps nog geschilderd, maar misschien zet het de deur op een kier voor de echte verharing, een her-naturalisatie van de mummie. Alles wat we als tekenen van bederf opvatten (bacterieën, schimmels, insecten,…) is dan eigenlijk een manifestatie van de biomassa waar het origineel deel van uitmaakte. Is een museum dan geen witgekalkt graf, een huis van de leugen? Wachten alle doeken en boeken niet op die bevrijdende worm?

Lees het artikel  

No milk today – Saskia bindt haar tepels af
Is er een vrouwelijke anti-cultuur in de maak?     (28/8/09)

Op 2 augustus j.l. voltrok zich in het Parijse Louvre een microdrama dat men zou kunnen lezen als een kleine cultuurclash. Over het algemeen denk ik trouwens dat ogenschijnlijk onbenullige voorvallen uit de rubriek “gemengde berichten” intrinsiek veel meer betekenis hebben dan geleerde uiteenzettingen van experten.
Een niet nader genoemde Russische vrouw gooide er met een aardewerken kopje naar Da Vinci’s Mona Lisa. Uiteraard zonder schade (alleen het kopje sneuvelde), de dame werd afgevoerd naar een psychiatrische instelling.
Iets zet mensen, dikwijls totale leken, ertoe aan om dit soort in een kunstwerk ingebedde supermuzes te verminken. Pure barbarij? En welke rol spelen vrouwen in dit iconclasme?

Lees het artikel  

Het onderbuik-gehalte van de Vlaamse kunst en letteren is absoluut on-Belgisch en onverlicht. Waarom willen vrijwel alle Vlaamse schrijvers dan als goede Belgen door het leven gaan? Schamen ze zich voor hun natuur? We zijn noch democraten, noch vredelievend, noch rationeel, om de simpele redenen dat kinderen, honden, dwergen, … en al wat dicht bij de aarde leeft, dat ook niet zijn. Het slijk van de IJzervlakte, met alles wat daaraan voorafging en erop volgde, hangt aan ons vel als een tweede huid en vrat zich een weg naar binnen. We zijn ‘fascisten’, in de infrapolitieke zin die L.P. Boon, Claus en Verhulst er onbedoeld aan gaven: stout, ongemanierd, lomp en lelijk. En zelfs bepaald agressief, anaal gefixeerd, crapuleus, scabreus. Deze volksaard, ten dele Antwerps-stedelijk, ten dele Menapisch-ruraal, verspreekt zich constant op literair en artistiek vlak. Het werk van bv. Jan Fabre is mannelijk, agressief, gewelddadig, roezig, megalomaan en irrationeel. Ik weet niet welke adjectieven nog meer toepasbaar zijn op de term ‘fascisme’. Het zit in onze genen, zoals Jacques Brel over les flamingants hoonde.We waren het al voor de helft, als genotype, en zijn het voor de andere helft geworden als fenotype, via de sleur en de martelgang van het leven, het onrecht van de geschiedenis, het verdriet van de politiek en het gekonkel van de media..
 

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

De afsluiting vorig seizoen van Wagner’s vierdelige Ringcyclus in de Vlaamse Opera, onder de regie van Ivo Van Hove, nodigt uit tot een paar nabedenkingen rond kunst, perceptie en de rol van de media hierin.
Ik vrees dat op Ivo Van Hove het strenge oordeel van Waltraud Meier, een van de grootste Wagnersopranen van deze tijd, van toepassing is: “Regisseurs kennen hun stiel soms niet. Ze komen af met ideeën die geen handen en voeten hebben. Ideaal moeten vorm en inhoud overeenstemmen. De meeste hebben slechts vormideeën of eigen psychologische problemen die ze dan zelftherapeutisch naar buiten brengen.”
Dat klopt, maar er is nog meer aan de hand bij ‘actualiserende’ deconstructies  à la Van Hove...
Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Een fruitvlieg in Hotel Regina
Crossmediale, niet-lineaire denkstof voor televisiemakers en mediaministers   (27/6//08)

Enkele recente faits divers in het Vlaamse medialand hebben de eeuwige discussie rond ‘kwaliteitstelevisie’ weer aangescherpt.
Het eerste betreft het gekibbel tussen voor- en tegenstanders van de VT4-voetbaltalkshow Hotel Regina, gepresenteerd door Carl Huybrechts. ‘Slechte televisie’ beweren een paar Standaard-redacteurs. ‘Door jalousie geïnspireerde vooroordelen van een VRT-gezind dagblad’, replikeren enkele aan VT4-gelinkte mediafiguren (Luk Alloo, Luc Van Doorslaer). Voor alle duidelijkheid: ik heb het programma nooit gezien, en vind de grond van het debat dus interessanter dan de aanleiding. Want wat is eigenlijk ‘goede televisie’? Kan een massamedium, zelfs een nichezender, buiten de paradoxale waarheid dat kijkdichtheid en kwaliteit (verstaan als ‘hoogstaand’, ‘creatief’, ‘kunstzinnig’, ‘complex’…) omgekeerd evenredig zijn? En dat een omroep zonder kijkbereik geen enkele bestaansreden heeft,- wat des te meer geldt voor een commerciële zender?
Toch doen zich af en toe uitzonderlijke momenten voor, waarin een medium die kijkcijferlogica bewust overtreedt, zoals de kinderzender Nickelodeon die op woensdag 25 juni gewoon niks uitzond en een ‘Buitenspeeldag’ organiseerde. Ach, natuurlijk is dat vooral een promotiestunt van deze zender, inclusief de obligate festivalsfeer, de liedjes, gitaren en drums die het happening-gehalte moeten oppeppen, nota bene met steun van cultuurminister Bert Anciaux. Het idee blijft niettemin fascinerend: televisie die erkent dat er nog een wereld daarbuiten is, en dat je die enkel kan ontdekken door géén TV te kijken...

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Ik was toen veertien en herinner me vaag zwart-wit TV beelden van Franse studenten die met straatkasseien gooiden, Sovjettanks in Praag, gitaarspelende hippies in Berkeley, kabouters in Amsterdam, anti-Viëtnambetogingen zowat overal,- en niet te vergeten: de tirades tegen het establishment vanwege studentenleider Paul Goossens in Leuven, naderhand topfiguur van datzelfde politiek-cultureel establishment.

Maar wat hebben al deze evenementen, van Praag tot Berkeley, eigenlijk gemeen? Vrijwel niets. Behalve dat ze zich allemaal in het jaar 1968 afspeelden, en schone plaatjes opleverden. Het zijn eigenlijk vooral de media, met het nieuwe medium televisie op kop, die er een verzamelnaam aan gegeven hebben, als hing er toen wereldwijd iets in de lucht.  De mediatieke hype die zo gecreëerd werd,  leidde tot een historische mythe waar de protagonisten zelf in gingen geloven. Tot op vandaag. Met alle gevolgen vandien voor het politieke en culturele landschap.

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Godin, secretaresse, voetveeg, zeug
Kleine archeologie van de Muze    (15/4//08)

Toen ik onlangs, in mijn hoedanigheid van filosoof-onderzoeker, een mailtje stuurde naar de vermaarde schrijver Tom Lanoye, kreeg ik tot mijn verbazing een week later een bondig antwoord terug van een dame, een zekere Saskia, die me dringend vroeg géén berichten meer te sturen omdat de Meester de laatste tijd al te veel correspondentie kreeg. Tja, een letterkundige die zijn brievenbus verzegelt, dat is natuurlijk een vreemde zaak. Afgezien daarvan probeerde ik me reeds allerlei moois voor te stellen tussen Tom en Saskia, maar gezien de geaardheid van de dichter had ik het kunnen weten: ze bleek een assistente, gelieerd aan de vennootschap NV Lanoye, -het ding bestaat nog echt ook- die efficiënt alles opruimt wat de concentratie van de kunstenaar zou kunnen verstoren.

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Het cirkus der letteren: kan iemand het licht uitdoen?
Onkunstzinnige beschouwingen bij het overlijden van Hugo Claus '  (19/3//08)

De dood van Hugo Claus in de week voor Pasen doorkruiste het schrijven van dit lente-essay, dat na 19 maart snel evolueerde tot een schotschrift tegen de literatuur en vooral de verliteraturing. Terecht besliste Vlaanderen’s grootste schrijver om er een eind aan te maken. Van Claus heb ik echter al afscheid genomen toen hij aan de verkiezingsavond van 8 Oktober 2006 delirisch stond te brallen op de Antwerpse Grote Markt, nadat Patrick Janssens de verkiezingen had gewonnen en de Vlaams-Belang-vloedgolf bezworen leek. Toen dacht ik: ziet de kunstenaar op de barrikaden,- het Verdriet van België is pas begonnen.  Sindsdien is mijn walggevoel voor de artistieke industrie, inclusief het boekenwezen, niet meer weggeweest.
Kunst die ons amuseert is plat, kunst die beleert is flauw, kunst die er gewoon voor zichzelf is,- daar is geen kunst aan. Het SMAK mag men voor mij opdoeken en het uitgespaarde geld uitgeven aan opvang van daklozen, ik zeg maar wat. Sinds Paul McCarthy te Gent passeerde en in het museum letterlijk en figuurlijk een gat sloeg om er zijn groteske, egotische grappen in onder te brengen, weet ik dat heel zeker: kunst heeft niets te vertellen dat verder reikt dan het ego van de kunstenaar en het publiek voyeurisme.

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Terreur ad infinitum
Bereidt het regime zich voor op een nieuwe status van angst-manager? (1/2/08)

Op kerstavond van 2007 werd op heel het Belgisch grondgebied een terreuralarm eerste klas van kracht. We kennen de aanleiding: een vermeend ontsnappingscomplot rond ex-voetballer en Al-Queda-sympathisant Nizar Trabelsi, verblijvend in de gevangenis van Nijvel. 24 u later stond heel het gezelschap al weer op vrije voeten, want men vond nergens bezwarend materiaal. Het alarm bleef wél van kracht, tot ver na de jaarwisseling. De politieke context en het tijdstip spreken uiteraard boekdelen: de interimregering Verhofstadt was net uit de startblokken geschoten, en hoe kon men dat beter onderstrepen dan met een grootscheeps gebaar van zorg, alertheid en daadkracht.
Senator Jean-Marie Dedecker sprak dan ook van een groteske ‘kerstshow’. Dat was het inderdaad.
Haast een maand na de afkondiging van het alarm, noopt dit alles echter tot bijkomende bedenkingen rond opinie-management, massamanipulatie en geënsceneerde angstpsychoses. Bijvoorbeeld over het feit, hoe draconische alarmprocedures ook échte feiten kunnen uitlokken, die dan weer een argument vormen voor een verstrenging van de procedures...

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Is er cultuur voorbij het Wow-effect?
Kritische achtergrondreflecties op het Bamford-rapport  (1/12/07)

De tempels van Abu Simbel in Egypte, de Gilles van Binche, het operagebouw van Sydney, de scheepslift van Strépy bij La Louvière, de binnenstad van Firenze, de partituur van Beethovens 9de symfonie… wat hebben ze gemeen? Juist, ze behoren tot de wereld-erfgoedlijst van de UNESCO, het culturele departement van de V.N.
Nu ja, de compleet nutteloze en meestal defecte scheepslift van Strépy kwam er door de Belgische wafelijzerpolitiek en schittert veeleer als surrealistisch meesterwerk dan als wonder van technisch vernunft. En het is de Beethoven-partituur die de eer te beurt viel, het hoopje papier dus dat zich in de Staatsbibliotheek van Berlijn bevindt, niet de muziek zelf. En voor we het vergeten: het tempelcomplex van Abu Simbel werd in de jaren ’60  helemaal afgebroken en hogerop herbouwd –het allereerste UNESCO-project overigens-, omdat president Nasser zonodig de Aswandam op die plek wou bouwen. Ecologen zijn het er ondertussen over eens dat dankzij dit project heel de Nijldelta binnen een paar honderd jaar een woestijn zal worden. Kleinigheidje over het hoofd gezien. Maar de gelifte tempels vormen vandaag wel een toeristische toplocatie: business as usual.
Wat wordt er gered en wat gaat er teloor? Het loont de moeite om na te gaan, op welke definitie van ‘cultuur’ heel die wereld-erfgoedgedachte steunt. En hoe die visie binnensijpelt in onze eigen kabinetten van cultuur en onderwijs.

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Het bos, de bomen en het boek
Pleidooi voor ontlettering (1/11/07)

November is boekenmaand, en we zullen het geweten hebben. Zopas opende de Antwerpse boekenbeurs haar deuren. Als kuddes vee drummen we doorheen de helverlichte pulpschuren, volgestouwd met leesvoer voor de lange winteravonden en de saaie nachten. Door megafoongeschal aangekondigde skribenten dalen gewillig uit het pantheon neer om zich te laten besnuffelen en hun edele boekdelen te signeren. Bussen met schoolkinderen worden voorbij de kassa’s gedumpt, in de hoop dat de dodelijke drukte, het geleuter van de lezingen, de geur van verse inkt en de discrete terreur van de eindeloze letterbrij hun opstandigheid zal temperen. Wat is dat toch met dat schrijven, dat lezen, die parade van letterkundigen, dat typisch Vlaams moment van volksverheffing?

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Oud verdriet in nieuwe (friet-)zakken - Het nieuwe Antwerpse Justitiepaleis is nu al door de tijdgeest achterhaald            (17 Juli 2004)

Nu er in Antwerpen grootse infrastructuurwerken aan de orde zijn, en de Scheldestad aan een stedenbouw-kundige face-lift toe is, mogen ook de projecten inzake nieuwe publieke architectuur eens tegen het licht gehouden worden. Het Gerechtsgebouw op het Zuid dat momenteel in de steigers staat, ontworpen door de Engelse architect Richard Rogers, is beslist een sleutelproject in het geheel van nieuwe monumenten dat het Antwerpse stadsbeeld de komende eeuwen zal bepalen. Alvorens in te gaan op de impact van Rogers’ architecturaal gebaar op het stedelijk weefsel, willen ik even stilstaan bij het verhaal over de toewijzing van de opdracht en de daaropvolgende financiële spitstechnologie. Het is hier overigens de bedoeling om Rogers of zijn gebouw op zich te contesteren –het komt er toch-, maar veeleer om een ernstig maatschappelijk debat los te weken rond publieke architectuur, cultuur, samenleving en… de zin en onzin van architectuurwedstrijden. Lees het artikel

De "logistieke draaischijf van Europa", hoezo? (24 September 2004)

De verkrampheid rond het DHL-dossier verraadt een 19de eeuwse economische visie op het België van de 21ste eeuw     In het imbroglio van de September-dagen 2004 rond DHL en de nachtvluchten hebben zich een aantal mainstream-ideeën en journalistieke clichés genesteld, die bij critische burgers toch vragen zouden moeten oproepen. Waarbij ik me lang niet hoef te beperken tot het standpunt van de tegen elkaar uitgespeelde actiegroepen. Eerder stelt zich de hamvraag of wij echt zonodig de 'logistieke' voetveeg van Europa moeten worden.  Lees het artikel.

De Leuvense ‘totem’ van Fabre is vooral een Ode aan de Fallus (2/11/2004)

Leuven is een monument rijker: een ‘totempaal’ van Jan Fabre, onder de vorm van een 23m hoge naald die een reuzeninsect doorprikt. Een ‘ode aan de wetenschap’, aldus de artiest. Locatie: het Ladeuzeplein tegenover de bibliotheek van de K.U.L., die het beeld ook bestelde. Ik las het in de krant en ging in allerijl een kijkje nemen. Lees het artikel.

Tsunami: laat ons snel het paradijs herstellen…voor het geweten weer jeukt. (7/1/2005)

Over onderbuikgevoelens en verborgen agenda’s bij een nooit-geziene vloedgolf van Westerse liefdadigheid. Het loont de moeite om de enorme opstoot van positieve emoties rond de humanitaire hulp aan het noodgebied in Zuid-Oost Azië, en vooral de daarmee gepaard gaande beeldvorming, ook eens psychologisch en cultureel-politiek te analyseren. Op het gevaar af dat deze oefening weer helemaal buiten de gemediatiseerde mainstream om gaat,... Lees het artikel.

Professor Vermeersch, ge moest beschaamd zijn. (10/02/2005)

Op 2 Februari j.l. werd het Eindrapport van de Commissie Vermeersch over de repatriëring van uitgeprocedeerde asielzoekers (officiële titel: “Bouwstenen voor een humaan en effectief verwijderingsbeleid”) aan de bevoegde kamercomissie gepresenteerd. Het rapport is in een aantal opzichten een mijlpaal in de politieke en sociale geschiedenis van dit land: een zogeheten ‘ethicus’ die haarfijn voorschrijft hoe sans-papiers aan de deur moeten worden gezet...  Lees het artikel.

Waarom Gent géén Muziekforum nodig heeft (Februari 2005)

Het is alweer een tijdje stil rond het geplande Gentse “Forum voor Muziek, Dans en Beeldcultuur”, waarvoor het Rotterdamse architectenbureau Neutelings Riedijk in de zomer van 2004 de architectuurwedstrijd won. De voorziene plek van dat Forum situeert zich in de laaggelegen Zuidelijke volkswijk aan de Schelde-arm, meerbepaald de Waalse Krook. Een terugblik op de historiek van dit dossier is nuttig, temeer omdat ze aanleiding geeft tot enkele algemene reflecties rond Vlaamse cultuurpolitiek, stedelijke identiteit en publieke architectuur. Lees het artikel.

Willen de nieuwe Voltaires (m/v) nu opstaan? (15 Maart 2005)

Hommage aan Theo Van Gogh - Over zin in en onzin van begrippen als ‘Europese cultuur’, ‘vrije meningsuiting’ en ‘integratie’

Na de moord op Theo Van Gogh, en in de marge van de nieuwe gemeenplaats ‘Het Hollandse poldermodel is bankroet’, is misschien het moment gekomen om wat achteruit te gaan staan en een paar grote krijtlijnen trekken; zodat heel het verhaal van de cultuurclash tussen islam en moderniteit, de bedreiging van de zgn. ‘vrije meningsuiting’ en het probleem van de integratie binnen een ruimere context kan worden geplaatst. Lees het artikel.

Visionair België - Waarom het Belgisch establishment zo graag pronkt met de bolhoed van Magritte...          (2 April 2005)

Nu het 175-jarig jubileum van onze natie voor de deur staat, schuiven de tricolore wolkenmassa’s weer met groot aplomb door het decor. Opmerkelijk is de expositie van de Zwitser Harald Szeemann ‘Visionair België­-C’est arrivé près de chez nous,’ in het Brusselse PvsK, bedoeld als historisch fresco en visuele apotheose van de feestelijkheden. Dat de donkere kantjes van de vaderlandse geschiedenis –bv. de massaslachtingen in het Congolese kroondomein van Leopold II- weinig of niet aan bod komen in deze enscenering, zal niemand verbazen...   Lees het artikel.

Una giornata particolare (16 April 2005)

Over pauselijk charisma, emo-cultuur, collectieve hysterie en ordinair volksbedrog

De waarheid is, waar de camera staat. De nooit-geziene mediavertoning rond de laatste uren van Johannes Paulus II overtreft alle sterfscènes uit opera en film. De man is gestorven zoals hij geleefd heeft: als een meesterlijk acteur. Als atheist én theaterliefhebber zou ik geneigd zijn om hiervoor te applaudisseren, ware het niet dat grote massa’s wenend of jubelend volk en het dito gebleir van de kranten en de TV-journaals me verontrusten. Eenstemmigheid is altijd naar, massa-emotie vraagt om distantie. Johannes Paulus II, die zelf vond dat hij het communisme uit Europa had verbannen, was de paus van de politieke restauratie die de geschiedenis wou ingaan als charismatische kruisvaarder tegen de moderniteit.  Lees het artikel.

Toen in April 2004 het toenmalige Vlaams Blok veroordeeld werd wegens “racistische uitspraken”, stond het vast wie de verkiezingen zou winnen: de absolute underdog tegen het establishment, een gedroomde affiche. Grote gangmaker van het proces dat het Blok drie jaar lang gratis publiciteit gaf, uiteraard opgejaagd door een panikerende politieke klasse zelf: het “Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding". We zijn een jaar later, en de peilingen voor het Belang pieken weeral. Sinds de oprichting van het Centrum in 1993, als openbare dienst toegevoegd aan de Premier, zijn er wel wat plakken pleister van het politiek plafond gevallen, en er zijn putjes in het toch al hobbelige Belgische wegdek bij gekomen, maar de resultaatbalans valt na 12 jaar werking behoorlijk mager uit.  Lees het artikel.

Europa en de achterkant van het consumptieparadijs - Zo dom waren de neen-stemmers nu ook weer niet... (10 Juni 2005)

Het waren hoogdagen voor de democratie: Frankrijk en Nederland stemmen de ‘Europese Grondwet’ weg na een wekenlang publiek debat op straat, in de kroeg, thuis,... Wij konden alleen maar toekijken, want bij ons werd de tekst geruisloos door het parlement gesjeesd door een laffe politieke klasse die haar eigen grondwet niet eens toegepast kreeg in een banaal kiesrechterlijk probleem, B-H-V dus. Op de day after werd de uitslag ook al direct gerelativeerd door de gebuisden zelf.  In ’t algemeen werd de ‘neen-stemmer’ door de Euro-positivo’s getypeerd als bang, slecht-geïnformeerd, achterlijk, laag-ontwikkeld, hier en daar zelfs als kwaadwillig en destructief. Toch is het onbehagen achter die neen-stem fundamenteel en maatschappijkritisch ook beduidend. Op middellange termijn staat hier de ethische jungle van de vrijemarkteconomie ter discussie... .Lees het artikel.

Submission in Erembodegem (15 Augustus 2005)

Luttele tijd na de officiële toezegging dat ze in 2012 de Olympische vlam mochten ontsteken, kregen de Britten deze zomer met de groeten van Al Quaeda reeds een spetterend vuurwerk geserveerd. Met zelden gezien machtsvertoon werd vervolgens een klopjacht georganiseerd waar verdachte individuen zonder meer mochten worden afgeschoten; zijn wij even blij dat Bartje Somers’ Olympische dagdroom een stille dood stierf....je zult maar een kogel in het hoofd krijgen als je iets te snel de tram opspringt. In diezelfde periode, midden Juli, bracht het VRT-journaal de tijding dat vorig jaar zo’n 500 Belgen zich tot de Islam hebben bekeerd, waaronder nogal wat vrouwen.  Ondertussen vroeg ik me af wat de jonge bekeerlinge Sabine V. uit Erembodegem bezield had om zich voor de rest van haar dagen in een soort zak te hullen, en zich te onderwerpen aan een absolute mannenheerschappij met een middeleeuwse rechtspraak die handen afhakt en vrouwen doodstenigt.  Lees het artikel.

SABAM en auteursrechten: 'Wie de vogelkensdans fluit, is strafbaar' (15 September 2005)

Het was een genante vertoning deze zomer op de Antilliaanse Feesten in Hoogstraten: een Caribische Salsaband die zich staat op te warmen, terwijl SABAM-inspecteurs in razzia-stijl, politie en deurwaarder incluis, met de inhoud van de kas aan de haal gaan. Dezelfde ‘auteursrechtenvereniging’ had zich n.a.v. het kampioenenfeestje van S.V. Waregem-Zulte ook al in de debatten gemengd omdat de burgemeester spontaan zijn sax had bovengehaald om de vreugdezang van de supporters te begeleiden,- jammer genoeg met een repertoire dat ‘beschermd werk’ bevatte. En elke organisator van scoutsfuiven, studentencantussen of karaoke-avonden kan er van meespreken: als SABAM langskomt is het afdokken geblazen. Houdt deze coöperatieve vennootschap niet van leut? En wat stellen die ‘auteursrechten’, in een hedendaags cultureel perspectief, eigenlijk nog voor? Lees het artikel.

Over kindercharades en nimfenparades in het post-Dutroux-tijdperk (17 Oktober 2005)

Zondag 18 September, VRT-1. Lindsay Daenen, een 11-jarige prepuber uit Wezembeek, wordt met haar liedje "Mes rêves" uitgeroepen tot winnares van ‘Eurokids’, de selectiewedstrijd voor ‘Junior Song’, een soort pamperversie van het Eurovisie Songfestival met aftreksels van dezelfde muzikaal-commerciële blubber. Ze ziet er spichtig uit, met minuscuul uitpiepende borstjes, kortgerokt en heupwiegend. Euforische kreten alom in een stomende zaal. Onder het hilarisch gekwebbel van de RTBF-presentator stort ze na de proclamatie zowat ineen, maar Jean-Louis Lahaye blijft doorbrullen met de micro haast in haar keel: ‘Tu es heureuse, Lindsay, dis, tu es heureuse…?!’,- tot ze zwijmelend zucht ‘Oui, oh oui, merci, c’est super,… super….’ Zieke geesten die de bedenking maakten dat dit soort vertoningen toch wel iets losmaakt bij onze pedofiele medemens, zitten er misschien niet ver naast: dit ruikt naar tamelijk goor kindermisbruik. Lees het artikel.

Wanneer cultuur bezigheidsterapie wordt (19 Oktober 2005)

Een niet al te briljante minister valt graag terug op degelijke ‘wetenschappelijke studies’. Op 20 oktober wordt, in opdracht van Bert Anciaux, de publicatie van alweer zo’n studie voorgesteld, over ‘cultuurparticipatie’, zeg maar: de manier hoe de modale Vlaming zijn vrije tijd besteedt en welke rol ‘cultuur’ daarin speelt. De auteur van de studie, het ‘Steunpunt Re-Creatief Vlaanderen’ is een consortium van de Vlaamse universiteiten, waarvan de overkoepelende stuurgroep is samengesteld door de Vlaamse universiteiten. Dat is belangrijk voor een goede lectuur: studies hebben namelijk nogal de neiging om conclusies te schrijven op maat van de opdrachtgever. Cultuur wordt meetbaar’ fleemde De Standaard, die de primeur kreeg en de studie vooraf mocht inkijken. En inderdaad, het document vertoont alle kenmerken van de typisch academische, pseudo-wetenschappelijke statistomanie, het lukraak kwantificeren.... Lees het artikel.

Zwanezang van een cultuurnatie (10 November 2005)

Als het brandt in Parijs, smeult het in Brussel, zo zegt het spreekwoord, en zou werd het ook door bepaalde sensatiemedia voorbarig geopperd. Ondertussen willen we even voorbijgaan aan de clichématige discussie of het jeugdig volkje van de banlieues –waaronder vele minderjarigen- een pak billenkoek verdient, dan wel moet ingepamperd worden als sociaal achtergestelden. Een behoedzame analyse leidt vooreerst tot een paar vaststellingen omtrent cultuur en stedelijkheid, en de karikatuur van de stad die de 19de eeuw ontstond. Wie de buurt bezoekt waar de rellen uitbraken – de randagglomeratie Clichy-sous-Bois/Montfermeil, zo’n 16 km ten Oosten van het Parijse centrum– zal een gevoel van herkenning krijgen: grijze, hoge appartementsblokken gescheiden door tochtige tussenruimtes met schraal groen; rechte straten kruisen elkaar in een monotoon raster. Lees het artikel.

Niet zeuren maar doen, en af en toe eens slikken (6 December 2005)

De VRT werkt aan de positieve, sociale Vlaming, met morele herbewapeningsprogramma’s à la ‘Sam’’ en ‘Fata Morgana’. Anderzijds zie ik de kritische, bevragende journalistiek elke dag wat verder afdrijven in de richting van de gezellige kroegbabbel met een genant hoog hoffelijkheidsniveau. Is er een verband? Wie herinnert zich nog rebel Daniel Buyle, of de vierkante inquisitiestijl van Maurice Dewilde? Waar blijft de opvolger van Walter Zinsen? Waarom is alle politieke satire uitbesteed aan eindejaarsconferencier Geert Hoste?”  Houdt dit verband met de toenemende virtuele realiteit van de 'actieve welvaartstaat' en het nieuwe neo-liberale optimisme van het establishment? En wat als het zelfmoordactivisme een protestvorm wordt tegen de onernst van het politiek bedrijf? Lees het artikel.

De strijd om het Hoegaardse Witbier gaat niet alleen over jobs (17 december 2005)

Over bier, identiteit, symbolen en (anti-)globalisme. Eerst zag het ernaar uit dat de luitjes van het landelijke Hoegaarden, en ook het personeel van de brouwerij zelf, zouden berusten in de overheveling door Inbev van ‘hun’ bier naar Jupiler. Een week geleden echter, halfweg December, kwam ineens drieduizend man op straat –met alle respect, in een gat van niemendal-, en sterker nog: er gingen stemmen op om terug de ‘echte Witte’ te gaan brouwen. Zijn we op weg naar de confrontatie? Wat als de Belgisch-Braziliaanse kloon en de échte Hoegaardse elkaar tegenkomen? En vooral: hoe groot is de symboolwaarde van het conflict tussen grootschalige moderniteit en kleinschalige traditie, zeg maar de grijze cellen van de boekhouders versus de magie van de gistcellen?   Lees het artikel.

Autosalon en Belgische asfaltcultuur (13 Januari 2006)

Uitgerekend aan de vooravond van de opening van het 84ste Autosalon, was het weer prijs: op een boogscheut van de Heizel zat heel de Brusselse Ring compleet dicht door een aantal slippartijen.  Overigens zal dat Autosalon zelf een substantiële bijdrage leveren aan het fileprobleem en de milieuvervuiling: er worden zo’n 750.000 bezoekers verwacht die, wat dacht U, voor het overgrote deel met de wagen zullen komen.... Lees het artikel.

Architectuur van de mensenstad: een pleidooi voor traagheid (1 Februari 2006)

Sinds de tweede helft van de 19^de eeuw gelden verandering en vooruitgang als dé kenmerken van onze beschaving. De homo sapiens beschouwde zichzelf min of meer als de apotheose van een trage, biologische evolutie over miljoenen jaren,- tot ‘cultuur’ een parallel proces op gang had gebracht, vele malen sneller dan de evolutie: de geschiedenis. Zo ontstond de 18^de eeuwse liberale maatschappijvisie: vooruitgang dankzij suksesrijke beheersingsmodellen van de soort die deze planeet domineert en ook onderling oorlogjes blijft uitvechten. Wat in de natuur nog als een ‘blind’ selectiemechanisme gold, wordt bij de mens een systeem van het maatschappelijk optimum, dat zich realiseert in efficiënte netwerken van de ruil, uitwisseling en wedijver. Lees het artikel.

Stop, de maagden zijn op! - Cultuurcritische kanttekeningen rond de 'cartoonsaga' (14 Februari 2006)

In het breed palet van meningen rond de Deense cartoonaffaire, door sommige onheilsprofeten als het begin van de IIIde wereldoorlog aanzien, kwamen verrassend weinig analyses aan bod rond de culturele achtergronden zelf,- de roots van het conflict.Vanwaar de moslimhaat tegen beeld en karikatuur? Vanwaar onze Westerse hang naar ironie en relativiteit? Waarom willen wij alles grappig vinden en moet iedereen, zelfs de grootste oetlul, een mening hebben en die ook nog verkondigen? Dit gaat namelijk over identiteit, traditie en waardenstelsels. Tegelijk moet het probleem tot een antropologisch-menselijke schaal worden teruggebracht: zowel religie als humor zitten ergens in onze hersenen, zijn dus universeel. De vraag is vooral of er verbindingskanalen tussen beide bestaan. Een korte reflectie. Lees het artikel.

De dubbele bodems van de rechtsstaat: over macht, elites en geheimtalen (3 Maart 2006)

Justitie wil weer ‘begrijpelijk’ en aaibaar overkomen, dichter bij de mensen staan, en dat is goed nieuws. Gedaan met norse magistraten en vonnissen in stadhuistaal, ‘gelet op’, gezien dat’, ‘in hoofde van’…  Na de ‘Witte Mars’ en de idemkleurige ridders ging het ook allemaal veranderen,- de gerechtelijke achterstand vandaag is nog nooit zo groot geweest en de verjaringstruc werkt perfect met een goede advocaat.  Het nieuwe Antwerpse Justitiepaleis ging een toonbeeld zijn van nederigheid, justitie-dicht-bij-de-mensen en blablabla,- het resultaat is ondertussen gekend: een modernistische mastodont die het Brusselse Poelaertpaleis overtreft. Veel interessanter dan zich te verkijken op de face-lifts, is dan ook om te analyseren hoe het gerecht in de coulissen functioneert, en hoe de discrete maatschappelijk-culturele verbindingslijnen lopen tussen establishment, misdaadmilieu en politiek theater.  Een verkenning van de ingewanden van dat wat zich sinds de jaren ’80 de ‘rechtsstaat’ is gaan noemen…

Lees het artikel.

De schermen worden alsmaar platter : een analyse van het Vlaamse medialandschap (1 April 2006)

Groot nieuws in medialand: op 1 april 2006 wordt Ketnet, de jeugdzender van de VRT, ‘gesegmenteerd’ in drie subzenders voor verschillende leeftijdsgroepen, waardoor bv. kinderen van 10 niet meer worden verondersteld om met die ukkies van 8 naar één programma te kijken. De enen worden namelijk gecatalogeerd als ‘pre-adolescenten’, de anderen als ‘kids’, en dan is er nog de virtuele peutertuin. Het aanbod wordt evenredig gespecifieerd. ‘Liefst met drie digitale kanalen, zodat de doelgroepen op alle momenten naar een aangepast aanbod kunnen kijken’,- zo dromen Aimé Van Hecke en Bettina Geysen luidop. Eentje zou er maar eens kunnen wegzappen, een beetje gaan chatten op internet of, veel erger nog, gewoon buiten wat gaan... Lees het artikel.

Pense-bête in het museum en mosselen voor iedereen: het Vlaamse cultuurbeleid-deel II (21 April 2006)

Op 21 Maart j.l. organiseerde de 'Muziekraad voor Vlaanderen', een onafhankelijke koepel van musici, organisatoren en cultuurmakers, in Brussel een debat rond het cultuurpopulisme van de huidige minister. Uitgangspunt was het artikel op deze website, verschenen in verschillende kranten en tijdschriften: 'Wanneer cultuur bezigheidsterapie wordt'. Maar noch de auteurs van de fameuze participatienota -het ‘Consortium van vijf Vlaamse universiteiten’-, noch het kabinet Anciaux zelf, durfden het aan om in de discussie te participeren, ze stuurden namelijk hun kat.
Kritiek, schisma, conflict en breuk worden beschouwd als anomalieën.
Ooit werd het toneelstuk van Hugo Claus, 'Leopold II', verboden wegens beledigend voor de monarchie. Nu, zo'n 40 jaar later, en precies een maand na ons 'debat' in Brussel, gaat in NTG een melige apologie voor Wilfried Martens in première: ? Is het toeval dat zoiets onder het Anciaux-regime gebeurt? 
Lees het artikel

Communicatie kan tot hersenstilstand leiden: over politieke marketing en de gebakken-lucht-industrie (19 Mei 2006)

Het is opmerkelijk hoe, sinds de jaren ’90, in ons land het aantal ‘echte problemen’ is afgenomen door de komst van spin-doctors, woordvoerders en communicatiestrategen. U dacht dat het ging om een flagrante politieke leugen, het vluchtmisdrijf van een multinational, wantoestanden in een overheidsinstelling, of het slecht functioneren van openbare dienstverlening- maar dat is fout. Het gaat namelijk slechts om ‘communicatiestoornissen’ die door Public Relations-specialisten kunnen opgelost worden. In sé is alles OK en vrij simpel, maar U hebt een foute bril, een slecht gehoor of U bent gewoon dom of verzuurd. De perceptie moet dan ‘bijgestuurd worden’: dit gaat uiteraard over pure beeldvorming en verpakking, nooit over de kern van de zaak. Wat scheelt er toch met die 'communicatiewetenschap'? En welk soort logica hanteren 'communicatiestrategen' à la Noël Slangen? Lees het artikel      Dit artikel openen in PDF-formaat

Al wie dit leest is een racist': over collectieve etiketten en historische stigma's (23 Juni 2006)

De recente aanvaring, begin juni 2006, tussen NVA-voorzitter Bart De Wever en Jozef De Witte, directeur van het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding, toonde weer eens aan, hoe smal de speelruimte is voor politici en opiniemakers die even buiten de lijntjes van de political correctness kleuren. Aanleiding was de fameuze ‘praktijktest tegen discriminatie’, voorgesteld door PS-minister Dupont: nep-sollicitanten stappen undercover een bedrijf binnen, om te zien of ze niet ‘gediscrimineerd’ worden. De Wever vond het bepaald een onzindelijk idee, want men moet zich de situatie op de werkvloer voorstellen: iedere sollicitant met een Noordafrikaanse look of met homo-achtige maniertjes kan een acteur zijn, een soort ‘mol’, er door de overheid op uitgestuurd om Uw reflexen te testen. Dàt is pas de universele achterdocht, de onverdraagzaamheid en de verzuring bevorderen. Maar Jozef De Witte –eigenlijk een overheidsambtenaar met een uitvoerende taak- begon alvast het idee publiek en in de pers te promoten. In zijn ijver,- en daar liep het pas echt fout-, bestempelde hij De Wever, die het systeem gewoon in vraag durfde te stellen- als iemand met een ‘schokkende, verontrustende en kwetsende mening’,- lees: een racist, lees: een vermomde Vlaams-Belanger. Binnenkort is dus niet alleen het verbanvloekte V.B. racistisch, maar ook al wie maar even morrelt aan de steunpilaren van het regime en institutionele kritiek levert. Wat voornoemde partij alleen maar meer proteststemmen oplevert. ‘Een mens zou stilaan gaan denken dat ze het erom doen’, aldus De Wever. Een bijzonder veelzeggende en verreikende uitspraak, die een brede nabeschouwing verdient.   Lees het artikel      Dit artikel openen in PDF-formaat

'We neither conform nor deny': Hoe de Atlantische spreidstand van de Belgische operettestaat het wereldterrorisme bevordert (25 Juli 2006)

Terwijl de door Bush en zijn ‘neo-cons’ gesteunde staatsterreur van Israel ongestoord haar gang gaat, groeit het vermoeden dat het zgn. ‘Islam-terrorisme’ de Palestijnse zaak slechts als alibi gebruikt en andere, verborgen agenda’s volgt. Sterker: naarmate het terrorisme wereldwijd toeneemt, ziet het er meer en meer naar uit dat er verborgen verbindingslijnen lopen tussen de machtscenakels van het ‘vrije, democratische’ Westen en de terreurbewegingen zelf. Zijn ze op elkaar aangewezen? Een brede osmotische schemerzone waarin reguliere geheimagenten, politieke en religieuze extremisten, krijgsheren, stadsguerilla én beroepskriminelen opereren, schijnt het platform te zijn waarop de gezworen vijanden communiceren. Achter onze rug en ondergronds uiteraard. Ook in het broeierige, multiculturele en polyreligieuze Mumbai, het toneel van de aanslagen begin Juli, zit blijkbaar heel het zootje op elkaars lip: in 1993 was het in diezelfde Indische grootstad al eens prijs, met een dodentol van 200 slachtoffers. Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

'Kunst,- ze weten niet wat erachter zit': Over politieke peptalk en artistieke zwendel (22 Augustus 2006)

Zowat vier jaar geleden streek de flamboyante kunstpaus met veel bombarie neer in dit Noordduitse provincienest, vergelijkbaar met Poperinge of Eeklo. Herford vond dat het dringend toe was aan een drastische vorm van city-marketing,- de moderne variant van de middeleeuwse rivaliteit tussen steden en stadjes. Hoe kunnen we die van Kassel of Dingsda een hak zetten? Met welke bezienswaardigheid lokken we heel de planeet naar onze stek, zodat, wie-weet, de vastgoedprijzen de hemel induiken? Een clubje van toplui uit de Westfaalse meubelindustrie (waaronder riante luxemerken als Poggenpohl en Interlübke) had de vroede vaderen weten te overtuigen om zwaar te investeren in een kunsttempel met ‘internationale uitstraling’, inclusief een congresruimte waar veel stoelen en tafels aan te pas komen. Iets tussen een museum en een showroom dus. Het komisch aandoende letterwoord ‘Marta’ (Möbel-Art-Ambiance) drukt deze deal tussen commerce en kunst (met de overheid als geldschieter…) helemaal uit: Hoet moest, met zijn moderne kunst in de vitrine, meubelen en keukens verkopen en liet zich daarvoor vorstelijk betalen.  Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

Natascha, ou la nouvelle Justine: Het sadistisch universum van onderwijs en welzijnsindustrie (21 September 2006)

Hoe zou het ondertussen met Natascha Kampusch zijn? Het is natuurlijk een schrale troost: een dikgespekte bankrekening overhouden aan een paar interviews, in ruil voor acht jaar eenzaamheid onder de garage van een gestoorde eenzaat. Al kan men zich afvragen of heel het sensatiecirkus, volgend op de ontsnapping, geen minstens even grote schande is. Of misschien wel meer schade veroorzaakt heeft, dan het ongewilde conclaaf met Wolfgang Priklopil zelf.
De public relations rond dit fenomeen waren alleszins ronduit ranzig. In het begin begreep ik niet waarom de jonge vrouw na acht jaar sekreet met een deken over haar hoofd moest rondlopen. Weldra werd dat duidelijk: voor de beeldrechten op het ‘begehrteste Gesicht Weltweit’ was een gigantisch opbod tussen de media aan de gang. 
Zeer snel werd communicatie een doel op zich. Iemand had haar een ‘woordvoerder’ aangepraat, een zekere Dietmar Ecker die een reclamebureau uitbaat en gespecialiseerd is in ‘Öffentlichkeitsarbeit’ (“overheidscommunicatie’,- gaat er bij de lezer ergens een lichtje branden?) en deze gratis service verzilverd zag met een enorme media-aandacht voor zijn business.  Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

Het ‘broeikaseffect’ is een politiek fenomeen: over het groene gelijk, en de onmogelijkheid om het te krijgen (1 November 2006)
Deze dagen trekt Al Gore, 8 jaar vice-president onder Clinton en in 2000 nipt verslagen door Georges Bush na een memorabele verkiezingschaos, van hot naar her met zijn film ‘An Inconvenient Truth’. Het is een docudrama over de opwarming van de aarde en de katastrofale gevolgen daarvan in de nabije toekomst. Een indrukwekkend werkstuk. Niet alleen omdat deze alarmerende boodschap vol zelfkritiek van een toppoliticus komt (ik zie het onze paarse strebers, die blijven volhouden dat we in de beste der mogelijke werelden leven, nog niet doen), maar vooral omdat de film wetenschappelijk perfect onderbouwd is. Al Gore, ooit de Yves Leterme van de VS, die grijsheid en een gebrek aan charisma werd verweten, blijkt uitgegroeid tot een begenadigd spreker met het briljante intellect van Abraham Lincoln, de charme van Bill Clinton, en het moreel-politieke serieux van Ted Roosevelt. Beter laat dan nooit,- een lichtend voorbeeld voor de groenen, en het bewijs dat men niet alleen met peptalk maar ook met slecht nieuws en échte argumenten mensen kan overtuigen. Gore’s campagne nodigt evenwel uit tot een complothypothese met verreikende consequenties…
 Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

Omtrent (on)veiligheid, nieuwe weerbaarheid en vrouwelijke tegencultuur (1 December 2006)

 Herinner U, groot was de verontwaardiging toen Joe Van Holsbeeck, april van dit jaar, in de inkomhall van het Brusselse centraalstation werd afgemaakt. Niet alleen omwille van de roofmoord zelf en de onnozele buit – een MP-3 speler-, maar vooral omdat niemand van de omstaanders op klaarlichte dag, tijdens het spitsuur, ook maar één vinger had durven uitsteken. Kort daarna, in juni, kwam de 54-jarige Guido Demoor om het leven, nadat hij in elkaar was geslagen door een handvol allochtone amokmakers op de Antwerpse buslijn 23. Ook daar gaf niemand een kik, terwijl enige wiskundige kennis toch zou doen denken dat een volle bus reizigers, gewoon door zich even naar achter te verplaatsen, de belhamels uit evenwicht had kunnen brengen. Wat was er aan de hand? En waar, wanneer, waarom reageren mensen soms wél tegen agressie? En waarom spelen vrouwen hierin een voortrekkersrol?

Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

God is helemaal terug, hij staat midden de mensen en is een Beerschot-supporter (30 December 2006)

Na de post die geen brief op tijd kan bezorgen, de Belgische voetbalbond met een ploeg die nooit wint, en de uitgebluste VLD, is het nu de beurt aan de leeglopende Kerk om haar communicatie op te vijzelen. In ‘Communicatie kan tot hersenstilstand leiden' hebben we dat fenomeen al uitvoerig uit de doeken gedaan: overal waar de dingen niet werken duiken de dag van vandaag ‘communicatiespecialisten’ op, om een stront met een strikje errond te verkopen, zoals dat heet. De katholieke geloofsleer is bij ons niet echt trendy en kan dus best wat marketing gebruiken,- dus togen de creatieve genieën uit die sector aan het werk.
Er circuleren via de pers al ideeën rond de kerkcampagne: hij zal niét draaien rond ethische waarden zoals soberheid en waarachtigheid (daar koop je niets voor), of ook niet rond de bonte santeboetiek van engelen, duivels en het laatste oordeel (‘onwetenschappelijk’ zeggen de bedenkers, alsof dat iets met wetenschap te maken heeft); en nog veel minder rond Jezus, de eigenzinnige rebel die achterstevoren op een ezel reed en de pingelaars de tempel uitjoeg (te subversief, en vervelend voor de marketeers zelf). Neen, niemand minder dan God zelf ligt in de etalage. De mysterieuze vaderfiguur dus, de oerpatriarch van de Joden die door het Christendom van zijn scherpe kantjes ontdaan werd...

Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

Optimismus ist Pflicht,- neem desnoods nog een Prozac - Een kritische lezing van het '4de Burgermanifest' (1 Februari 2007)

Guy Verhofstadt is weer bevallen van een werkstuk, en we zullen het geweten hebben. Het ‘Vierde Burgermanifest’ werd met een groots media-offensief boven de doopvont gehouden,- na een luidschallende prelude ten behoeve van de VLD-militanten, medio December, in het Brugse Concertgebouw (is dat ding voor zoiets neergepoot?).
En de bombarie gaat verder: zo dadelijk, in het tweede weekend van februari, strijkt de VLD-kermis neer op de Heizel voor een heus symposium rond het gedachtegoed van de grote roerganger. Tot juni moet dat duren: het moment dat we met z’n allen Guy Verhofstadt als een Caesar zullen plebisciteren. Dat is althans het scenario. Ondertussen speelt de geaccrediteerde pers de rol die van haar verwacht wordt: de stappen van de campagne coveren, zonder teveel kritische commentaar. Daar zal wel iets tegenover staan. Vermoeden we. Tijd dus voor een échte inhoudelijke discussie, zoals Guy het wou...

Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

"Goed nieuws: de slimste mens ter wereld is een Vlaming"
Over BV-cultuur, ver-woestijnvissing en een verdoemde generatie vijftigers  (1 Maart 2007)

Nu cultuurfilosoof en mediacriticus Jean Baudrillard overleden is, heeft iedereen hem plots ontdekt. Dat gaat zo met oude rebellen die zich fataal in hun croissant hebben verslikt.
Wie zin heeft om Baudrillards's kritiek rond media, beeldcultuur en spektakelmaatschappij eens toe te passen op Vlaanderen anno 2007, leze het Menzo-artikel van Johan Sanctorum deze maand, toevallig (?) kort voor de dood van Baudrillard geschreven: “Het mediatieke IQ-exhibitionisme van Torfs en Reynebeau. Lang heb ik gedacht dat ze het voor de grap deden, of voor het geld, of voor de vrouwen (als televisiegezicht wordt zelfs de lelijkste gruwel een oestrogenenmagneet); maar neen, niets van dit alles: het gaat om een trage, pathetische vorm van vrijwillige hersendood in een samenleving waar spits, eigenzinnig verstand alleen maar hindert. Een publieke breinamputatie dus, veel zieliger nog dan de alcoholist die zich doodzuipt, maar ook veel theatraler, door het hilarisch-grotesk karakter van het TV-format waarin ze hun doodstrijd etaleren.”

Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

Het hiernamaals is een muisklik ver
De virtuele realiteit als valstrik en potentie: de mannelijke en de vrouwelijke kant (1 April 2007)

Een krisis, ingevolge de dood van Jean Baudrillard, brengt Johan Sanctorum in de diepste regionen van de virtuele realiteit. Niet alleen het (door mannen geconcipieerde) cyberuniversum, maar ook de vrouwelijke kant, de wereld van de poppen, dildo's en keukenrobotten.
De verleiding van het virtuele schept meteen de vraag naar een tegenwereld. Moeten we nog trachten dit tranendal te repareren, of stellen er zich vluchtwegen naar een surreëel, gedroomd maar zinnelijk-geërotiseerd hiernamaals, via door de techniek ontgonnen wormgaten?
Heeft wetenschap dan toch een zin?

Lees het artikel        Dit artikel openen in PDF-formaat

'Blicke auf Europa'
Hoe het avondland zijn eigen geschiedenis bijkleurt (1 Mei 2007)

Het bombaste feestgedruis rond ‘50 jaar Europese Unie’ is al een tijdje achter de rug, en nu pas komen de smeuige anekdotes boven rond het getouwtrek in de coulissen, typerend voor heel het Europese verhaal. Want deze viering ging vooral over façades en charades, nietszeggende ‘grote’ verklaringen, en… een tentoonstelling in de Brusselse Bozar, die het nobele karakter van de Europese gedachte in de verf moest zetten. Dat alles in het kader van het Duitse voorzitterschap: dit jubileum moest ook weer een stukje Duits verleden witwassen, door terug te grijpen naar de onbezoedelde romantische periode van de 19de eeuw, met namen die klinken als klokken: Goethe, Schiller, Novalis, allemaal bevlogen ‘Europeanen’ die door de nazi’s naderhand op demonische wijze werden misbruikt. Zeggen de geschiedenisboekjes.
En vermits we nu eenmaal in een beeldcultuur leven, moest de Bozar dit groot pardon voor de Duitse Geist picturaal in de verf zetten. Daartoe werden een aantal 19de eeuwse borstelridders van stal gehaald, zoals Christiaan Gottlieb Schik, Caspar David Friedrich, en Friedrich Overbeck. Nog nooit van gehoord, zegt U? Wel, het is een vrij pover gezelschap dat uiteraard verbleekt bij onze eigen Vlaamse schilderkunst. Terwijl de catalogus ronkt over het ‘nieuwe Europese bewustzijn’ dat deze’ revolutionaire kunst’ uitademt, zag ik vooral gefantaseerd-idealistische landschappen die als kalenderplaatjes niet zouden misstaan, afgewisseld met kleinburgerlijke huistaferelen, lieftallig mediterende maagden, of dichters die volstrekt contextloos voor zich uit staren. Hier klopt iets niet, dacht ik toen. Pas onlangs klapten de curatoren van de expositie uit de biecht,- een ontluisterend verhaal...

Lees het artikel       Dit artikel openen in PDF-formaat

Vijf goede redenen om Nee te stemmen
Een politieke analyse aan de vooravond van 10 Juni (1 Juni 2007)

In ‘The naked Ape’, een ontluisterend boek over menselijke gedragingen en sociale rituelen, beschrijft Desmond Morris haarfijn hoe politiek in elkaar zit: mannetjesdieren doen aan machtsvertoon en bepalen een hiërarchie, met als inzet het aantal wijfjes dat te bespringen valt. Hij toont aan hoe, bij de meest uiteenlopende diersoorten, territoriale en hiërarchische conflicten op-leven-en-dood evolueerden tot ‘rituele schijngevechten’ onder de mannelijke exemplaren: imponerende houdingen, bluf, dreigementen, terrein afbakenen, zonder dat echt tot de aanval wordt overgegaan.
Het is opmerkelijk hoe deze zoölogische theorie van het ‘veel-drukte-om-niets’ aansluit op het electorale schouwspel dat we weer mogen meemaken: politiek is doordrongen van mannelijke pronkzucht en machtsvertoon. Enige verkramptheid en verlies van werkelijkheidszin is niet vreemd aan deze ‘decadente’, om zichzelf draaiende theatraliteit van het politieke beest. Kikkers die zich opblazen om de tegenstander af te schrikken, tot ze ei-zo-na ontploffen: wie het VLD-spektakel van de laatste maanden geobserveerd heeft, beseft hoe dicht blufpoker en belachelijkheid bij elkaar liggen.
Politiek is de karikatuur van het territoriumgevecht en de strategie van het absurde, en wie daaraan nog twijfelt, heeft de fameuze show van Debbie en Nancy niet gezien.

Lees het artikel       Dit artikel openen in PDF-formaat

English spoken - Hier spricht man Deutsch'
De achterkant van onze reiskoorts en het vacantie-hedonisme (1/7/07)

Wie Italië bezoekt, kan zich niet permitteren om Rome over te slaan. En wie Rome aandoet, zou een barbaar zijn als hij het Colosseum misloopt. Aan de overblijfselen van die antieke arena speelt zich bovendien elke zomer een merkwaardig schouwspel af,- en dat is de echte reden om de Eeuwige Stad op te zoeken: overdreven bruingeschminkte, als gladiator verklede inwoners stellen toeristen voor om op de foto te gaan, met de imposante ruïne als achtergrond. In sommige poses gaan ze zover, om bij de bezoeker in kwestie het (plastic) steekwapen in het lijf te priemen, als was die zo’n terdoodveroordeelde op het moment dat de duimen omlaag gaan. Merkwaardig genoeg zijn het meestal vrouwen die zich zo fotogewijs laten doorsteken. Symbool van het verlangen om door die gebruinde zuiderling gepenetreerd te worden, of… gaan wij allen op reis om te sterven?  Dringt een ontbinding van de wereldkaart zich op, 500 jaar na Mercator?

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

'Holy shit'
Een libertarische visie op olie, energie en milieu (1/8/07)

Op het moment dat we dit neerpennen, wordt het Zuiden van Europa getroffen door een hittegolf. In Griekenland kunnen elektriciteitscentrales het massale verbruik van de airco’s niet meer aan: als de vraag een te verwachten piek bereikt van 10.000 megawatt, slaan alle stoppen door in het elektriciteitsnet. En vermits in Europa zowat alle landen hun netwerken met elkaar verbonden hebben, zal de enorme energiebehoefte van het zuiden ook onze stroomvoorziening ontregelen. Vraag die blijkbaar niemand zich stelt: als het ginder ‘s zomers zo bakt, waarom heeft dan niet iedereen allang een stel zonnepanelen op zijn dak staan, ruim voldoende om de vraatzuchtige airco’s en al de rest van het huishouden probleemloos van zelfgemaakte en propere stroom te voorzien?

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Berichten uit la Flandre profonde
Een analyse van het Leterme-echec met een historiek van de links/rechts-verhouding in Vlaanderen (1/9/07)

Nadat Yves Leterme met 800.000 voorkeurstemmen (haast zoveel als heel het VB-electoraat) door de kiezer naar de Wetstraat werd gekatapulteerd, was het tijdens de formatieonder-handelingen van augustus weer bon ton in de Franstalige pers om te schamperen op de domme, boertige Vlaming. 'La Flandre profonde', het benepen, in zichzelf gekeerd nest rond de kerktoren,- het is een dankbaar cliché om onze numerieke meerderheid te beladen met een stigma van culturele achterlijkheid. Vreemd genoeg nam onze eigen zogenaamd ‘progressieve’ pers volop deel aan deze moddercampagne.
Maar is Vlaanderen wel zo ‘rechts’ en ‘conservatief’ als deze verlichte bobo’s het voorhouden? Of ging het op 10 juni nu juist om een algemeen gevoel van ‘genoeg-is-genoeg’, en vormen die commentaren het achterhoedegevecht van een elite die zelf niet meer op de polsslag van de tijd zit?

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

In mijn boekenkast staat Darwin naast de Bijbel
Suggesties voor een open biologieles  (1/10/07)

Het zit er zoals bekend bovenarms op tussen de creationisten en de Darwinisten,- nu ook in Vlaanderen. De evolutieleer, een ijzersterke 19de eeuwse doctrine die de menselijke soort als het product ziet van een lang biologisch ontwikkelingsproces, krijgt zowaar opnieuw concurrentie van het aloude Adam-en-Eva-verhaal, dat zijn rechten opeist in de biologieles. Dat Darwin zijn illuminatie kreeg op de Galapagoseilanden, september 1835, is algemeen bekend. Maar waar komt dat idee vandaan van een almachtige pancreator die de klus in zeven dag klaart? En is de evolutieleer wetenschappelijk echt superieur, of missen de hedendaagse doorsnee-wetenschappers de bescheidenheid die de grote vernieuwers net siert?

Lees het artikel  
Dit artikel openen in PDF-formaat

Terug naar boven