De Standaard, 24 September 2004

Reageren            Terug naar archief                Terug naar startpagina

In het imbroglio van de Septemberdagen 2004 rond DHL en de nachtvluchten hebben zich een aantal mainstream-ideeën en journalistieke clichés genesteld, die bij critische burgers toch vragen zouden moeten oproepen. Waarbij ik me lang niet hoef te beperken tot het standpunt van de tegen elkaar uitgespeelde actiegroepen. Eerder stelt zich de hamvraag of wij echt  zonodig de 'logistieke' voetveeg van Europa moeten worden.

Vooreerst is er natuurlijk toch wel het ontstellende feit –ik vraag me af hoe dit in het buitenland gepercipieerd wordt- dat een bedrijf van enkele duizenden werknemers de politieke agenda dicteert, ultimatums stelt en een regering doet wankelen. Oude herinneringen aan de tijd van oppermachtige vakbonden, werkgeversorganisaties en andere belangengroepen doemen hier op. De ijver van de ‘moderne’ VLD om dat oubollig ‘maatschappelijk middenveld’ op te ruimen leidde blijkbaar naar een vacuüm dat wordt opgevuld door de bedrijfswereld die de overheid chanteert met “werkgelegenheid” als eeuwige dooddoener. Dicteert een pakjesfirma nu de wet, bij monde van zijn arrogant-ijzige woordvoerder Xavier De Buck, in plaats van de klassieke decision-makers uit het middenveld? Men vraagt zich af welke van de twee kwalen de ergste is. Terwijl, dachten wij, het primaat van de politiek er toch in bestaat om het algemeen welzijn als norm te verheffen boven privé- en groepsbelangen. De prioriteiten van een hinderlijk bedrijf als DHL lopen maar zeer gedeeltelijk samen met die van een der dichtstbevolkte landen ter wereld,- maar die overweging lijkt de laatste dagen helemaal irrelevant geworden te zijn. 

Dat brengt ons naar de tweede randbemerking: het verwijt aan de politiek dat ze in deze niet besluitvaardig genoeg zou zijn,- het zgn. “gekrakeel” en het “doorschuiven van de zwarte piet” in een dossier dat voor één keer door de springerige premier niet kon geforceerd worden. Ik zou zeggen: gelukkig maar. Als de discussie rond maatregelen die de werkgelegenheid maar ook de nachtrust van een complete regio voor de komende dertig jaar aangaan, geen politieke palavers, twijfels en nerveus stoelengeschuifel met zich mee mag brengen, welk thema dan in godsnaam wel? Jammer voor wie dit niet graag hoort, maar de omzichtige houding van de Brusselse Gewestreging is voor één keer de juiste: in deze cruciale materie moet men op eieren lopen en vooral diep nadenken, en niet als een olifant door de politieke porseleinenwinkel hossen. De ecologische en psycho-sociale impact van het nachtvluchtenfenomeen is overigens een lange-termijn-effect dat pas binnen vijf à tien jaar zichtbaar zal zijn, als DHL zijn zin krijgt met zijn uitbreidingsplannen. Sorry dus dat het bedrijf in kwestie gehaast is, maar mogen wij daar asjeblief onze tijd voor nemen en alles eens grondig op een rijtje zetten?

De derde bedenking gaat over het recent veelgehoorde cliché dat België de logistieke draaischijf van Europa moet worden. Hoezo, heb ik iets gemist? Is dit ooit het voorwerp geweest van een publieke discussie of een parlementair debat? Staat dit ergens in een beleidsnota of regeringsverklaring? Toch valt deze slogan keer op keer als een oekaze uit de lucht in het nachtvluchtendiscours. Steve Stevaert gebruikt zelfs een theologische terminologie, en bestempelt het logistiek verhaal als een ‘roeping’ van ons land. Kom nou.

Op een moment dat mobiliteit, duurzaamheid, ruimtelijke ordening en het concept van de nieuwe leefbare stad hot items zijn in de denktanks rondom het beleid en de verschillende socio-politieke discussiefora, is de ‘logistieke’ roeping een haast lachwekkend archaisme. Uiteraard zitten wij geografisch niet in the middle of nowhere,- ons land kan best wat drukte verdragen. Maar het idee om ons economisch lot te verbinden met op filestaarten inknallende vrachtwagens, bulderende nachtelijke vliegroutes boven dichtbewoonde regio’s, en grote, ruimteverslindende magazijnen is ronduit conservatief en zelfs nostalgisch-19^de eeuws. Iemand zou toch eens moeten opstaan en zeggen dat het ‘logistieke’ verhaal een tamelijk plakkerig verzinsel is van een beleid dat er niet in slaagde, het pedagogisch project af te stemmen op de economie van de toekomst. Wat is er gebeurd met het concept van de “Derde Industriële Revolutie” en het ruim 20 jaar eerder gelanceerde idee dat wij onze grijze hersencellen moeten koesteren en dat onze toekomst ligt in een tertiaire economie van dienstensectoren en goed-opgeleide, veeltalige intelligentsia? Waar zijn de verlichte liberale denkers van het 21^ste-eeuwse postindustrieel project? Wat schiet er over van het progressistisch discours rond toekomstgerichte innovatie? Wanneer horen we de kwaliteitsbewuste katholieke zuil, met zijn koestering van het welzijnsideaal, nog eens luidop zeggen dat ziekmakende economie niet deugt? Waarom zwijgen de Vlaamse groenen in alle toonaarden, terwijl dit dossier voor een ecologische formatie in de oppositie toch een gouden kans is? Dat het Vlaams Blok zich als uitgesproken conservatief-rechtse partij kan vinden in het archaisch-industrieel verhaal dat ecologische- en welzijnsoverwegingen ter zijde schuift, lijkt ideologisch nog consequent, afgezien dan van de strategische antennes die deze protestpartij richt op de actiegroepen in de Vlaams rand. Maar dat een linksliberale regering uitglijdt in haar jongensachtige fantasie van ronkende vliegtuigen, superbrede autostrades, grote trucks, en zo de kaart trekt van een oude, rokerige economie die op korte termijn misschien wel wat jobs creëert maar op lange termijn mensen psychisch en lichamelijk ziek maakt en de grijze hersencellen aantast die we zo hard nodig hebben, dat is toch wel een pervers fenomeen. Vreemd trouwens dat het ontluisterende gezondheidseffectenrapport van de Gentse Universiteit ineens in de lade verdwenen is.

Ondertussen doet de oppermachtige transportlobby Febeltra, die niet wou investeren in een simpele dodehoeksspiegel om kinderlevens te redden, maar anderzijds ook de levensgevaarlijke cruise-control niet uit de vrachtwagencabines weert, haar duit in het zakje om het neo-liberaal archaisme te onderhouden, dat zweert bij asfalt en diesel en dat welvaart koppelt aan ongebreidelde expansie, met alle gevolgen vandien voor het leefmilieu en de prijs die onze kinderen gaan betalen

Zowel inzake stedelijke leefbaarheid, ecologische duurzaamheid, als psycho-sociaal welzijn is dit de verkeerde kaart. Qua imago –toch een stokpaardje van Verhofstadt- versterkt het “logistiek” verhaal de idee dat België een slonzig stuk autostrade is tussen Nederland en Frankrijk. Zo worden wij weer de hoer van Europa waar iedereen over heenrolt,- ik wed dat de Hollanders zich nu al verkneukelen bij die “logistieke” natte droom van hun zuiderburen.

Werkgelegenheid? OK, laat nu maar eens de internationale solidariteit spelen en gun die stumperds uit Leipzig ook iets. Waarbij ik me sterk maak dat binnen een paar jaar de fameuze Oostduitse maandagbetogingen zullen gaan over geluidsoverlast en een verloederd leefmilieu. Wij moeten ondertussen andere troeven uitspelen. Men kan niet tegelijk één grote stinkende betonvlakte zijn, én de illusie koesteren dat wij internationaal respect afdwingen met ons wetenschappelijk niveau, talenkennis, culturele en pedagogische normen, zin voor levenskwaliteit. Men kan niet tegelijkertijd zweren bij tientonners en pakjesdiensten, en anderzijds het tijdperk afkondigen van e-government (hoe zit het dààr trouwens mee?) en de nieuwe kenniseconomie waar vooral de Vlamingen zo mee pochen.

 “Ecologie” is allang geen verhaal meer van de bloemen en de bijtjes, maar een keihard gegeven dat onmiddellijk gelinkt is aan levenskwaliteit die gezondheid creëert als voorwaarde om goed te functioneren in een communicatieve samenleving. En als het Gouden Kalf van de werkgelegenheid dan toch moet bovengehaald worden, kan men beter investeren in onderwijs en bijscholing voor de laaggeschoolden, dan ze voor afmattend nachtwerk in een koerierbedrijf te dumpen en hen zo uit de werkloosheidsstatistieken te houden.

Hersencellen hebben slaap nodig,- anders treedt er zelf-intoxicatie op, zoals wetenschappelijke studies hebben uitgewezen. Grappig is natuurlijk dat een premier na een nachtje doorvergaderen letterlijk uit de bocht gaat en in het ziekenhuis belandt. Zou nachtrust dan toch belangrijk zijn? ■Terug naar boven