Startpagina "Visionair België"
Reageren
op deze tekst
Op 9 december 2008 vond in het Gemeenschapscentrum De Markten te
Brussel de uitreiking plaats van de erepenning
Albert De Cuyper aan cineast Jan Verheyen.
Op uitnodiging van het Vlaams Comité voor Brussel, organisator en initiatiefnemer, sprak Johan
Sanctorum onderstaande lofrede uit.
"Ode aan de wansmaak
Johan Sanctorum
Geachte
laureaat, waarde genodigden, beste vrienden,
Ik zou u op deze koude winteravond kort
willen rondleiden in het universum van cineast Jan Verheyen, die hier zodadelijk
de Erepenning Albert De Cuyper in ontvangst mag nemen. En ik wil dat, heel
wetenschappelijk en
systematisch zoals het een filosoof past, in vier korte
luikjes doen: achtereenvolgens Jan Verheyen. als zelfgemaakte televisievlaming,
vervolgens (veel interessanter nog) de donkere kant van Jan Verheyen,
daarna Jan Verheyen in de Dansaertstraat, en tenslotte Jan Verheyen als
republikein. U zult zeggen: waarom niet Jan Verheyen als filmmaker? Omdat
ik van cinema niets ken, en ook de schijn niet wil ophouden.
Des te
meer kan ik U echter onderhouden over Bekende Vlamingen, hun donkere kanten, het
leven in de Dansaertstraat, en dodelijke ongevallen met republikeinen.
Jan Verheyen, spijbelaar en televisievlaming
Als ik de biografie van onze laureaat onder
de loep neem, valt me vooral een hobbelig, om niet te zeggen chaotisch parcours
op, waarin één motto centraal staat: “Vlucht voor het te laat is”.
Jan Verheyen is geen man van de vaste stek en de lineaire loopbaan. Alles begint
in het slaperige Scheldestadje Temse, zijn geboorteplek, waar je nooit komt
als je er niet moet zijn, ondanks de smekende affiches van de lokale middenstand
aan de Rijksweg: “Temse, Uw bezoek meer dan waard”. Echt waar, ik
heb daar nog nooit iemand de afslag zien nemen. Bepaalde complottheorieën op het
internet stellen zelfs dat Temse gewoonweg niet bestaat, en enkel een
muurschildering is langs die rijksweg. Hetgeen ook onze laureaat, hier aanwezig,
tot een schim zou herleiden, en meteen ook heel dit achtbaar
gezelschap in de spiegelzaal tot een luchtspiegeling. Quod non.
Temse dus. Hier moet, denk ik, ene Jan V. al
heel vroeg gedacht hebben: “Fugo, ergo sum”,- vrij vertaald: “Maken dat we
hier wegkomen”.
Ik spreek hier nu wat apothekersLatijn, om episode twee van The Fugitif
te localiseren: het Sint-Jozef Kleinseminarie van Sint-Niklaas. Ik dacht
dat er op zo’n Kleinseminarie alleen pastoors werden gemaakt, maar blijkbaar dus
ook cineasten. Een schitterend college, overigens, met oud-leerlingen wier namen
klinken als klokken. En bijna allemaal fijn afgestudeerd en later goed
terechtgekomen, ik citeer er een paar voor de vuist weg:
- Filip De Pillecyn, bekend Vlaams romancier en Doctor In de Germaanse filologie
- Raymond Ceulemans, biljartgenie, door Koning Albert II tot ridder geslagen
-
Tom Lanoye, gediplomeerd suksesauteur en zaakvoerder van de NV Lanoye
- Dr. August Borms, gefusilleerd activist
- Wouter Van Bellinghen, zwarte schepen, tijdelijk onzichtbaar, wegens in een
politiek zwart gat gevallen.
En ga zo maar door.
Allen zijn ze
gezegend door Sint Jozef, patroon van de gediplomeerde vaklieden. Alleen Jan
Verheyen verdween tijdens zijn laatste collegejaar geruisloos in de natuur,
zonder ooit nog ergens in een school op te duiken, onder het motto: “Vluchten
voor het te laat is”.. Daarna zou hij nog met evenveel gemak uit Vlaanderen
weglopen, uit Europa, uit Amerika, uit de VTM, uit de VRT, en binnenkort,
wie-weet, uit het Gravensteen.
Dat vluchten en de deur achter zich
dichtslaan,- beste vrienden, we doen het veel te weinig. We willen niet, we
durven niet, we kunnen niet, we zitten vast aan dit en aan dat. We durven niet
migeren, uit schrik voor het onbekende, maar misschien nog meer uit vrees voor
de verwijten van het thuisfront. Partir c’est mourir un peu, het is een
beetje sterven, de Styx oversteken, de rivier uit de Griekse onderwereld,- maar
het is ook weer herboren worden. We vrezen die “kleine dood”, The Little
Death zoals een van zijn eerste films is getiteld. We blijven dus bij
voorkeur in ons hok. We zijn rechts of links, VTM- of
Canvas-kijker, De Standaard of De Morgen-lezer, Knack of Humo, homo of
hetero, honden- of kattenliefhebber. Niet zo Jan Verheyen: ik wil uit
de loopgraven komen en in het niemandsland rondlopen, zo zegt hij in een
interview. Sommige critici zien het als een gebrek aan beginselvastheid,
ik zie het als een dwaaltraject van
iemand
die het zelf allemaal wil uitzoeken, zonder handleiding, zonder regels, zonder
wegwijzers.
De autodidakt, beste vrienden, is vandaag
inderdaad opgejaagd wild. “Levenslang leren”, allen op cursus, iedereen een
kast vol diploma’s. Spijbelaars worden door de politie van straat geplukt, in
naam van de kennismaatschappij. Hoera voor onderwijsminister Vandenbroucke,
ratelen mijn sociaal voelende linkerhartkleppen. Maar als ik wat verder ga
snuffelen, ruik ik muffe luchtjes. Wat als de Jan Verheyens van vandaag aan de
schoolbanken worden vastgeketend? Wat als zij, knetterend van energie, moeten
zuchten en zweten boven saaie cursussen? Wat als zij, met een diploma in de hand
en een stropdas om de nek, zich netjes presenteren op de “arbeidsmarkt”, en ’s
morgens bij een tas koffie Vacature en Job-at gaan uitpluizen?
Maakt het onderwijs misschien ook iets kapot? Moét iedereen wel zonodig naar
school? Is de jacht op de spijbelaar echt ingegeven door pedagogische
bekommernis, of is het toch ook wel een beetje een strategie om de plantrekkers,
schuinmarcheerders en Einzelgangers van deze wereld op het rechte pad te houden?
In een
interview zegt Jan Verheyen schalks: Voor mezelf ben ik wel blij dat het zo
is verlopen. Ik had zelfs een aantal jaren voorsprong op de mensen die eerst
heel keurig naar de filmschool zijn gegaan! –
Maar dat is een understatement. Het gaat
niet om de voorsprong in de tijd. Doe-het-zelvers doen er misschien juist langer
over, maar ze ontdekken andere dingen en exploreren een groter, ongekender
universum, niet gehinderd door kompassen en atlassen die hen op de schoolbanken
worden aangereikt. “Im Anfang war die Tat”, zie Goethe. De
autodidact, de man die de handleiding weggooit, de knutselaar die, zoals Murat
Kaplan, planken voor zijn kiekenkot gaat sprokkelen in Londerzeel, in plaats van
een prefab-setje in de Ikea te halen,- het is misschien wel de laatste vorm van
subversiviteit in deze over-onderwezen brave new world.
En jawel, het is ook de geest van de
doe-het-zelver en de plantrekker die Jan Verheyen naar de televisiestudio’s
voerde. Omdat ook hier natuurlijk dingen te leren vallen voor een autodidact, na
een half dozijn films gedraaid te hebben. Dus stak hij met een kwinkslag over,
richting VTM, en dan nog eens, richting VRT. Iedereen die mij een beetje kent,
weet hoe moeilijk ik het heb met de verkleutering van het medialandschap, en de
om zich heen slaande terreur van het virtuele pretpark dat televisie heet, waar
steeds weer dezelfde mensen dezelfde charades opvoeren. ‘Wie van de
drie’, ‘Sterrenconnectie’, ‘De Commissie Wyndaele’, ‘De Rechtvaardige Rechters’,
De Zoete Inval’, en vooral ‘De Slimste Mens’…,- stuk voor stuk
stuitende vormen van Narcistische BV-cultuur en televisie-exhibitionisme.
Nochtans zijn er tal van goeie redenen om voor het BV-schap te gaan en wekelijks
op TV te komen. Aan een lief geraken bijvoorbeeld, de reden die Dirk Draulans,
de lelijkste journalist van het westelijk halfrond, ooit opgaf aan het Laatste
Nieuws. Sindsdien heeft Draulans naar eigen zeggen veel lieven, maar zijn
stukjes worden steeds slechter, zo is onlangs gebleken.
Voor de self-made-man Jan Verheyen was het
animeren van TV-kwissen, naar hij beweert, gewoon een middel om zich als
filmmaker te promoten. Een perfect legitiem argument: gebruik het medium zoals
het jou, ons en iedereen gebruikt. Maar ook dat liep verkeerd, zo liet onze
laureaat zich ontvallen: op de duur kende iedereen Jan Verheyen, maar niemand
wist nog dat hij ook films maakte. De BV had zichzelf genekt, de filmmaker was
ei-zo-na- verdampt tot televisievlaming.
Moraal
van het verhaal, andermaal: vlucht, eer het te laat is.
Is het wetenschappelijk bewezen dat
TV-kijken geestdodend is, op TV komen is nog veel dodelijker. En op TV
blijven komen, beste vrienden, is fataal. Het verandert mensen, het zuigt ze
leeg. Het is dus zoals met Temse, het Kleinseminarie van Sint-Niklaas,
Vlaanderen, Europa en de wereld: er te lang blijven is slecht voor de
gezondheid. En zo verdween Jan weer van het kleine scherm, om opnieuw de grote
rivier over te steken en van leven te veranderen. De veelgehoorde opmerking, dat
Jan Verheyen een gladde jongen is, die zich overal weet te handhaven, vind ik
dan ook niet helemaal eerlijk. Want met evenveel gladheid als hij verschijnt,
verdwijnt hij ook. Dikwijls met een lege kas, zonder batig saldo. We leven
op een ronde planeet, in een geglobaliseerd universum, alles hangt met alles
samen, iedereen kent iedereen, leve de grote netwerken, maar dat maakt het ook
veel moeilijker om uitgangen te vinden. Voor iemand die dat af en toe wel
probeert, heb ik alle respect.
Aan allen hier aanwezig, zou ik dan ook
dringend willen aanraden, te vluchten voor het te laat is. Niet nu, maar straks,
na de drink. Vlucht weg uit de zekerheid, uit de routine, neem een Sabatjaar,
verander, verdwijn, verschijn. Het is een wondermiddel tegen oud worden.
De donkere kant van Jan Verheyen
Dat zou een goeie afsluiter kunnen zijn,
maar dan zou U het verhaal moeten missen over de donkere kant van Jan Verheyen,
die zich nog eens dwars doorheen die vluchtroute manifesteert. Jan heeft
namelijk zelf een dubbelganger in het leven geroepen, die hem zonder pardon in
een modderbad dompelt, zodra hij gaat zweven. Ook dat vind ik een opmerkelijke
afweerreactie.
Onlangs bracht ik in een essay, getiteld
“Ceci n’est pas un poisson”, hulde aan de Vlaamse slijkmens, de boertige,
onverlichte barbaar die door Permeke werd geschilderd, de smakeloze en
cultuurloze ploeteraar die zich opwarmt aan de mesthoop. Vlamingen hebben iets
met slijk en stront. Het zit in ons, het valt niet af te wassen,- daarom haat de
verlichte Belgische francofonie de naar de aarde gekeerde, bruinzwarte Menapiër.
Politiek blijven we spijbelaars en slechte leerlingen. Waarom het nog ontkennen?
We zijn noch democraten, noch vredelievend, noch weldenkend, om de simpele
redenen dat kinderen, honden, varkens, dwergen, mestkevers, … en al wat dicht
bij de aarde leeft, dat ook niet zijn.
De Vlaming als varken, barbaar, zwartzak. De
Waalse mijnputten waar de sales flamands in afdaalden, het slijk van de
IJzervlakte, en al het bruinzwart gemodder dat daarop volgde,- het hangt aan ons
vel als een tweede huid en vrat zich een weg naar binnen. De Vlaamse culturele
elite lijdt daarom aan een witwascomplex, daarover straks meer. Maar Jan
Verheyen volgt eens te meer een afwijkend pad: op een zeker moment doet hij het
licht uit, laat zijn alter-ego los (of zijn echte, eerste ego, wil zal het
zeggen), en dan, beste vrienden, begint het serieus te stinken.
De
donkere kant van Jan Verheyen, die zich manifesteert als de schijnwerpers
uitgaan, heeft ook een naam,- hij heet
Max Rockatansky, alias zotte Max. Jan beschrijft hem nauwgezet, ze lijken twee
personen in één lichaam, of zo U wil, Dr Jekyll and Mr Hyde. Max
vernietigt alles bij nacht, wat de kunstenaar Jan bij dag geduldig opbouwde. Het
is een destructief proces, maar ook een terapie, een genezingsritueel: Max
Rockatansky is een zelfremedie tegen teveel salonparfum, de nette walsjes op het
openingsgala van het Gentse Filmfestival, de waan rond Cultuur met een grote C,
heel de zelfgenoegzame cultus van de “goede smaak”. Het groteske als antigif.
En raar maar waar:
door middel
van een fictief-fantastische biografie van zijn alter-ego, maakt Jan Verheyen
contact met het slijk van de IIzer, de eerste wereldoorlog, en de massaslachting
onder het analfabeten-voetvolk. Ik citeer even uit deze quasi-autobiografie:
Max
Rockatansky bracht zijn jeugdjaren door in een streng weeshuis in de omgeving
van Ieper, in de Vlaamse westhoek, een bar en relatief geïsoleerd gebied, dat
tijdens de Eerste Wereldoorlog het toneel was van één van de gruwelijkste
loopgravenoorlogen uit de geschiedenis. Max is erg zwijgzaam over zijn jaren in
het weeshuis, maar in een zeldzaam interview met een Brugse krant verklaarde hij
ooit : "Het was verschrikkelijk. De lange, koude, altijd in het schemerduister
gehulde gangen. De stilte. De eenzaamheid. Onze enige ontspanning was op
woensdag- en zaterdagnamiddag, als we in kleine groepjes skeletten van
gesneuvelde soldaten mochten opgraven van de broeders. Ik denk dat ze die
verkochten aan verzamelaars. Alleen lag er in die knekelvelden ook veel
onontplofte munitie. Ik heb meer dan een lotgenootje kermend terug naar het
weeshuis gesleept, zijn arm een bloederige stomp, of met zijn afgerukt been
onder mijn arm...". Het is niet ondenkbaar dat in deze periode de obsessie van
Max voor de donkere kanten van het bestaan is ontstaan.
De donkere kanten van het bestaan. Het
begint als een inferno, waarin herinneringen aan het Sint Jozef-Kleinseminarie
zich vermengen met demonische offers van Vlaams kanonnenvlees. Maar dan krijgt
Max Rockatansky de smaak te pakken.
Aan de
drempel van de volwassenheid komt
hij terecht in een Brugse volkscinema, de “Eden” genaamd, de hemel dus, waar
geen plaats was voor kwaliteit of goede smaak. Ik citeer verder:
“Door
de concurrentie met de grotere bioscopen was de 'Eden' verplicht te overleven
met sexfilms, horror, kung-fu, alles wat de grotere, 'sjieke' bioscopen niet
wilden draaien. De jonge, beïnvloedbare Max werd dus dagelijks geconfronteerd
met de Italiaanse en Spaanse zombie- en kannibalenfilms, de talloze 'Mondo'-exploitationfilms,
slecht gedubde kung-fu en meer sexueel getint gejodel dan goed kan zijn voor een
weesjongen van die leeftijd.”
En zo, beste vrienden, ontdekt Max
Rockatansky, alias Jan Verleyen, de kracht van de wansmaak, de karikatuur van
het leven, maar ook van de kunst, als een wilde, parodische energie die de
“goede smaak” ver overtreft. Het contact met de vulgariteit, waarvan elk
weldenkend pedagoog beweert dat het afbot en dom maakt, wordt voor Verleyen/Rockatansky
een punt van herbronning en bevrijding, uit de wereld van het witwassen, de
schone schijn, het fatsoen, de political correctness. En zo komt
het dat Jan Verleyen, in de huid van Max Rockatansky, sinds 2001 met een reizend
cirkus tourneert, waarin het degoutante, het lachwekkende, het stuntelige, de
norm wordt. In de ondertussen legendarisch geworden “Nacht van de wansmaak”
rekent de slijkvlaming af met alles wat hem wil verheffen, door zich te wentelen
in een iconoclastische orgie, een echte beeldenstorm die met talloze barbaarse
lachsalvo’s gepaard gaat.
Een naar excrementen ruikende cinema-mix van
slechte porno, hilarische horror, infra-politiek fascisme, klungelig gooi- en
smijtwerk, dat alles overstemd door een bloedstollend weerwolfgeloei. De
politiek-incorrecte dialogen tussen ranzige personages worden niet geschuwd.
Hier wordt de succesvolle kunstenaar zijn muze ontrouw, gaat vreemd, opent zijn
lange regenjas in de bosjes, en confronteert ons, wandelaars, met een
onzindelijk opgericht penseel vol weerhaken.Ik
citeer enkele titels:
Ilsa de wolvin
van de SS; Anatomie des orgasmus; De Weerwolf contra de Yeti; All Women Have
Periods; Ontucht achter kloostermuren; Ilsa, Harem Keeper of the Oil Sheiks;
en
niet te vergeten, de meest wansmakelijke onder de cinematische gedrochten
“Borsten als dodelijke wapens”.
Pas op, dit is veel méér dan een selectie
van bloopers, en zelfs nog meer dan een daad van zelfterapie. De Nacht van de
Wansmaak is een subversief semi-undergroundgebeuren, een beeldenstorm met een
anarchistisch karakter, gericht tegen wat hij de “smaakpolitie” noemt.
Inderdaad, beste vrienden, sinds Steve
Stevaert, vanuit het gezellige Hasselt, de straatbarbecues begon te subsidiëren
en de “Week van de Smaak” lanceerde, is het begrip “smaak” een papperig
containerbegrip geworden, waarin meligheid, populisme, cultus van de politieke
correctheid, en brood-en-spelen-taktiek met elkaar versmolten.
Emo-politicus en cultuurminister Bert Anciaux begreep onmiddellijk de enorme
mogelijkheden van dit smaakfestival, onder het motto: een Vlaming met een volle
maag pruttelt niet.
Eigenlijk is het een van de vele anti-verzuringspillen, ten voordele van de
sociale cohesie maar eigenlijk vooral tegen burgerlijk ongenoegen en, jawel,
tegen het slijkinstinct van de zure Vlaming, die zich geen appelen voor
citroenen laat verkopen. In de Week van de Smaak wordt cultuur een
tafeltje-dek-je-sprookje. Niks mis mee, zult U zeggen. Toch wel. Want tegelijk
wordt alles afgewezen wat zich als onorthodox, onfatsoenlijk, en
politiek-incorrect aandient. Dingen die onder de tafel gebeuren. “Smaak” is het
maskerbegrip geworden, waarachter een mechanisme van censuur en zelfcensuur
schuilgaat. Dingen mogen niet gezegd worden, omdat ze “niet stroken met de goede
smaak”. De Vlaming moet leren met twee woorden spreken, niet boeren tijdens het
eten, geen racistische moppen vertellen en zeker niet op foute partijen stemmen.
Door dit principe onder te stoppen in een Bruegheliaans bad van telegeleid
volksplezier, wordt de gehoorzaamheid letterlijk met de paplepel ingegeven. En
geen kat die protesteert.
Een
goeie maand geleden, half november, was het weer zover.
Toevallig greep in dat weekend ook het Festival van de Politiek plaats,
een ‘laagdrempelig’ open-deur-gebeuren, waarbij de modale Vlaming eens kon
voelen hoe zacht de kussens van het parlementair gestoelte wel zijn, die
doorgaans onbezet blijven. Hoe slaapverwekkend het Vlaamse Parlement zich het
ganse jaar voordoet, des te feestelijker kwam het dat weekend voor de dag. Tot
overmaat van ramp tenslotte kreeg een of ander communicatiegenie het idee om van
twee één te maken. En zo konden wij in het Vlaams Parlement en elders te lande
politici bewonderen in kokstenue, terwijl ze normaal, naar eigen zeggen, thuis
nog geen ei koken. Het geheel werd afgerond met de inwijding van een
smaakvol hedendaags kunstwerk aan het Vlaams Parlement: een straatbrede hoop
planken, kostprijs 387.000 euro, binnen vijf jaar te vernietigen, en 4m hoog
opgehangen boven de Leuvense weg, opdat de Brusselse daklozen er niet mee aan de
haal zouden gaan.
Sorry, beste vrienden, bij zoveel Goede Smaak gulpt het zuur bij mij naar boven.
Hier moet dringend een karavaan van de wansmaak passeren, hier zijn de
Rockatinsky’s van deze planeet hard nodig. Beeldenstormers, ondergravers
en parodisten. Kinderen, die uitroepen dat de keizer geen kleren aan heeft.
Kunstenaars die met vitriool om kunnen, zonder zichzelf te verbranden. Of
misschien dat Murat Kaplan er wel weg mee weet, als hij nog eens aan een
kiekenkot begint.
Jan Verheyen in de Dansaertstraat
Goede Smaak en politi
cal
correctness, dat brengt ons naadloos bij de trendy Dansaertstraat, hier
achter de hoek. In 2007 ging de film “Los” in première, naar de
gelijknamige roman van Tom Naegels. Naar mijn gevoel tot hiertoe Jan’s beste
film. Het boek én de film vloeken in de politiek-correcte kerk, omdat zij een
probleem aankaarten dat decennia lang onder de mat werd geschoven, namelijk de
samenlevingsproblemen tussen wat ik maar gemakshalve autochtonen en allochtonen
zal noemen.
Jan Verheyen
hekelt in dat opzicht de zgn. Dansaert-Vlaming: de modern-Vlaamse culturo
die zich breeddenkend en cosmopolitisch voordoet, Brussel idealiseert als een
nieuw veelkleurig en multicultureel paradijs, alle nieuwste trends
achternaloopt, maar ondertussen hopeloos achterloopt op de politiek en sociale
realiteit, zich haast excuseert voor zijn Vlaamse afkomst, en het oude tricolore
patriottisme omhelst.
Ik citeer Jan Verheyen in een recent
Standaard-interview:
'Wat
de multiculturele samenleving betreft, heeft het ook mij lang gestoord hoezeer
de VRT, De Morgen en De Standaard aan zelfcensuur deden. Er mócht gewoon geen
probleemkant zijn aan het samenleven tussen allochtonen en autochtonen. Ik heb
zelfs even gedacht dat het succes van het Vlaams Belang (…) misschien wel zijn
nut zou hebben, om sommige punten op de agenda te plaatsen. Maar het had een
averechts effect: Om zeker niet in dat foute kamp te worden geplaatst, gingen de
media en de politiek nog harder doen alsof er niets aan de hand was. Uit een
krampachtige anti-Vlaams Belang-reflex schaart die artistieke kliek uit de
Dansaertstraat zich nu zelfs achter het koningshuis. En ik die dacht dat
artiesten per definitie iets rebels en kritisch hadden, en dus zeker niet voor
een verwerpelijke traditie als erfelijke macht zouden zijn.'
De nagel op de kop. De “progressieve”
cultuurvlaming leeft in een multiculturele zeepbel, die op en neer danst in een
Belgisch/Brussels Disney-decor, een Neverland waar ook het
aristocratische en monarchistische operettetheater deel van uitmaakt. Het is een
Babylonische fantasie die niet verder reikt dan de hippe etalages van de
Dansaertstraat. Een paar honderd meter verder begint het echte leven: het
Sint-Jans-Molenbeek van de socialistische burgemeester Philippe Moureaux, waar
complete wijken tot ghetto’s zijn verworden, waar geen bezoeker zich nog waagt,
en ook de politie zich niet meer vertoont. Tot op vandaag schemert die
neo-Belgicistische koekendozen-neurose door in de grote media, zowel De
Standaard als De Morgen. Onlangs mocht de grote rebel Jan Fabre zijn grote
liefde voor het “schone België” én voor het koningshuis nog eens etaleren
in een speciale editie van de Standaard. In zijn spoor volgen andere ridders,
jonkvrouwen, baronnen en baronessen, zoals Eva Bal, Stijn Coninx, Jan Fabre,
Anne Teresa De Keersmaeker, Frie Leysen,
Gerard
Mortier,
Monika Van
Paemel, Jan Hoet, en Luc Tuymans.
Ook Mevr. Els Witte, van die
zeer vrijzinnige en verlichte universiteit Brussel, ontbreekt niet in dit
lijstje. Allemaal zéér progressieve lui die zich gewillig laten naaien door het
Belgische Ancien Régime.
.
Fabre, Tuymans en C° vormen in alle
opzichten het evenbeeld van de goede, welopgevoede neger uit de koloniale tijd,
de évolué in maatpak, die goed Frans sprak, zijn negritude zo goed
mogelijk trachtte te verbergen, en blij was om de aktentas van de Bwana te mogen
dragen. En ik moet hier opletten wat ik zeg, want het woord “neger” gebruiken
kan U tegenwoordig een klacht opleveren van het Centrum voor anti-racisme.
Onterecht, want ik heb het enorm voor negers, en voel er mij zelf ook één,
zonder dat ik de behoefte voel om mij wit te wassen. Ik ben namelijk, naast een
enthoesiaste fan van Jan Verheyen, ook een bewonderaar van Patrice Lumumba, die
op 30 juni 1960 in een historische speech Koning Boudewijn de mantel uitveegde,
en daarmee zijn doodvonnis tekende. Dat laatste wens ik Jan niet toe, maar het
is goed om weten, waar dit regime toe in staat is, als het zich écht beledigd of
bedreigd voelt. Overigens, weet U waarom negers zwart zijn? Omdat
je anders niet zou kunnen zien dat het negers zijn. Ik zie dat U er maar
met moeite mee kan lachen, het is dan ook een mop die op de Nacht van de
Wansmaak, editie 2006, werd verteld. Neen, U bent er nog niet helemaal klaar
voor, dit kon beter.
Door te breken met de monarchie, én met de
club van weldenkende culturo’s, bevinden Jan Verheyen en ik zich aan dezelfde
kant van de barrikade. Bien étonné de se trouver ensemble, zoals men dat
in het Frans zegt. En het is een barrikade. We moeten breuklijnen durven
zien, kloven, tegenstellingen, we moeten durven afstand nemen, een kassei in het
idyllische filmscherm gooien.
België zal niet zomaar
verdampen of “verwasemen”, ik geloof niet in dat fluwelen scenario. We zullen er
voor moeten gaan, we zullen die autonomie moeten bevechten. Daarom niet met
zwaarden of de goedendag, maar toch met grote hardnekkigheid en de bereidheid om
brokken te maken.
Of zoals een Vlaams spreekwoord zegt: Men kan
geen omelet bakken zonder eieren te breken. Hier ontmoeten de gepassioneerde
autodidact, de gore Max Rockatansky, en de luis in het pluche van het paleis
elkaar opnieuw. En ja, dat verdient een onderscheiding. Géén decoratie, geen
koninklijk erelint, geen baronstitel voor Jan. Ik hoop van harte dat hem dat
bespaard blijft. Wel een gebaar van erkenning, een knipoog, die zegt: “Goe
bezig, Jan”. Tot, hopelijk niet te snel, op TV.
Beste vrienden, laten we onszelf niet al te
ernstig nemen. En laten we ons vooral bewust zijn van de ironie, het grappige,
verbonden aan deze ceremonie in deze barokke spiegelzaal. De laureaat van
vanavond, de straathond van de Dansaertwijk, weze een bescheiden “erepenning”
gegund, die men als een parodie zou kunnen opvatten van de jaarlijkse
lintjesregen in Laken. Een spiekmadolle, zoals wij in Antwerpen zeggen.
Leve Jan Verheyen, leve de Vlaamse film,
leve de Vlaamse neger, leve de wansmaak, hoera voor de failliete kassen, ja aan
de beeldenstorm, op naar de Vlaamse omelet, of, als ik toch mag eindigen in de
taal van ons geliefde vorstenhuis: Vive la république!
Ik dank
u.
Reageren
op deze tekst
Terug
naar boven