Startpagina "Visionair België"                                       Reageren op deze tekst / Tekenen                  

(Opiniestuk, gepubliceerd in De Morgen van 14 september 2007)

Spindoctors en vrije meningsuiting: de zaak Slangen vs. Sanctorum

Terwijl het verzet tegen de Irak-oorlog steeds meer toeneemt in de V.S. en Groot-Brittanië, kwam pas recent aan het licht hoe tussen 1997 en 2003 Blair’s spindoctor, Alastair Campbell, de desinformatie organiseerde rond die oorlog en alle andere aspecten van het beleid. Hij was niet zomaar een woordvoerder of een ‘spreekbuis’ van de premier, maar iemand die controleerde hoe, wanneer en met welk nieuws de overheid naar buiten kwam. Hij zette de pers onder druk en orkestreerde mediacampagnes om politieke tegenstanders monddood te maken.

Het fenomeen is sinds eind de jaren ’90 schering en inslag geworden in de politieke wereld, die haar discours uitbesteedt aan marketingspecialisten, niet onderhevig aan enige democratische controle. In de schaduw van de legitieme politieke besluitvorming broeden deze ‘adviseurs’ strategieën uit om de publieke opinie te manipuleren en in het gareel te houden. Institutionele- en overheidscommunicatie verworden van langsom meer tot anti-communicatie, die eigenlijk een (post-)moderne versie is van de klassieke propagandatechnieken. De ingehuurde spindoctors zien het publiek als een vijand, of in het beste geval als een te bewerken markt: de invloed van de reclamewereld is dan ook opvallend. Bonafide communicatiewetenschappers ervaren dit als een smet op hun blazoen en willen hiermee allerminst geassocieerd worden.

In mei van 2006 publiceerde cultuurfilosoof en free lance journalist Johan Sanctorum in verschillende bladen een kritisch artikel waarin de machtspositie van de spindoctor aan de kaak werd gesteld. Hij constateerde een groeiende normvervaging in het politieke landschap, die ook gepaard gaat met een afbrokkeling van ideologische profielen: maatschappijvisies zijn steeds minder aan de orde,- de kiezer wordt een shoppende consument die moet verleid worden via imagocampagnes.  Onvermijdelijk kwam in dit artikel ook de figuur van reclamemaker Noël Slangen ter sprake, tussen 1999 en 2003 communicatie-adviseur van premier Verhofstadt, en momenteel partijstrateeg van de VLD. Hoewel Sanctorum als voormalig werknemer niet eens focust op de figuur of het bedrijf van Slangen, maar eerder een globaal-politiek en cultuurhistorisch perspectief ontwikkelt, wordt hij door deze toch voor de rechter gedaagd. Behalve een exorbitante schadeclaim proberen Slangen’s advocaten ook een publicatieverbod bij de auteur af te dwingen omtrent teksten waarin zijn figuur ter discussie staat. De schadeclaim wordt handig verpakt als een ‘eis tot terugbetaling’ (nl. van het integrale loon dat Sanctorum tussen 2000 en 2003 als werknemer ontving, plus RSZ en allerlei andere verzonnen ‘kosten’).  De zaak komt in eerste aanleg voor op 26 oktober e.k.

Sindsdien bleef Johan Sanctorum teksten publiceren rond het fenomeen van de spindoctor. Alle worden ze gedetailleerd geciteerd in de aanklacht, als ‘bewijsmateriaal’. Wij vinden dit een verontrustende evolutie. De reactie van Noël Slangen bewijst dat er wel degelijk iets loos is: in de coulissen van de democratie functioneren parallelle krachten die zich boven elke verdenking trachten te stellen. Ze willen de pers controleren maar dulden niet dat ze zelf geobserveerd worden. Het juridisch stalken van critici is daarbij een nieuwe vorm van censuur door intimidatie. Terwijl journalisten van grote media nog kunnen schuilen onder de paraplu van een machtige persgroep, pakt men momenteel vooral free-lance-publicisten en onafhankelijke onderzoekers aan.

Er is sinds 9/11, de antiterrorismewet en de bijzondere opsporingsmethodes een klimaat van repressie en censuur ontstaan: de aanklacht van Electrabel tegen Greenpeace voor bendevorming, de veroordeling van Bahar Kimyongür als terrorist, het afluisteren van activist Didier Brissa en de aanklacht tegen journalist Douglas De Coninck als bendeleider -  zijn stuk voor stuk onaanvaardbaar. Daarenboven bestaat het risico dat activistische organisaties en zeker ook individuen aan zelfcensuur gaan doen. Dat is natuurlijk ook de bedoeling. Denk aan de roep om het stakingsrecht in te perken en de reflexen van zelfcensuur in vakbondsmilieus. Wij vinden dat een democratische rechtstaat niet alleen de vrije meningsuiting en het recht op activisme moet waarborgen, maar zichzelf ook bepaalde normen moet opleggen inzake openheid van discussie en transparante communicatiestijl - weg met de dictatuur van de marketeers en de spindoctors. 

De zaak Slangen-Sanctorum heeft in al deze opzichten een belangrijke symboolwaarde, die de nodige aandacht verdient vanwege de media en de waakzaamheid van alle burgers. Voor de VLD, een partij die de vrijheid van meningsuiting historisch toch hoog in haar vaandel draagt, zijn deze intimidatiepogingen vanwege haar huisstrateeg beschamend. Wij verzoeken de heer Noël Slangen, naar eigen zeggen zowat de uitvinder van de ‘open-debatcultuur’, met aandrang om zijn klacht in te trekken.

(Het gewraakte stuk van Johan Sanctorum kan u lezen op: www.visionair-belgie.be/Artikels/Communicatie.htm)

Namens het platform voor vrije meningsuiting:

Prof. Dr. Jean Bricmont, fysicus UCL

Ludo De Brabander, Vrede

Prof. Dr. Lieven De Cauter, filosoof, Kuleuven/RITS

Peter Desmet, directeur Greenpeace België

Stephan Galon, vakbondsecretaris Algemene Centrale ABVV

Prof. Dr. Rudi Laermans, socioloog Kuleuven

Luk Vervaet, Clea

Mede-ondertekend door: 

Prof. Ludo Abicht, docent filosofie

Frank Albers, publicist

Peter Algoet, filosoof

Manu Claeys, publicist

Lucas Catherine, auteur

Pol Deltour, Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) / Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB) 

Mark Dermul, www.911belgium.be

Luc Desmedt, directeur Humanistisch Vrijzinnige Vereniging (HVV)

Guy Freiermuth, Vlaamse Journalistenvereniging

Prof. Dr. R. Lippens, Keele Unversity, UK

Maarten Loopmans, KULeuven

Prof. Dr. Rik Pinxten, voorzitter het Humanistisch Verbond

Anne Provoost, Schrijfster

Ruben Ramboer, weekblad 'Solidair'

Prof. Eric Swyngedouw, geograaf, university of Manchester

Prof. Dr. Godfried-Willem Raes, musicus, Hogeschool Gent

Jean–Pierre Rondas, Klara

Dr. Eric Rosseel, coördinator Netwerk Psychiatrie & Samenleving

Prof. Dr. Frank Thevissen, VUB

Prof. Klaas Tindemans, jurist, docent RITS

Julien Valentie, vzw Al Mara

Rik Van Cauwelaert, directeur Knack_Magazine

Prof. Frank vande Veire, filosoof, Academie voor Schone Kunsten, Gent

Jos Vander Velpen, advocaat, auteur

Werner van Ginneken, www.chaospunt.org

Jan Vanhaelen, Sarah Beweging 

Dr. Karin Verelst, VUB/RITS

Vroegen, na lezing van dit artikel, om aan de lijst toegevoegd te worden:

Prof. Dr. Ronald Commers, Universiteit Gent

André Posman, Voorzitter Cultuurcentrum De Rode Pomp/Gent

Prof. Dr. Jacqueline Letzter, University of Maryland (USA)

Marc Ernst, directeur BizInfo

Jaak Peeters, publicist, kaderlid NVA

Jan-Pieter Everaerts en Dieter Mertens, Mediadoc

Theo Francken, Raadgever Minister Bourgeois - Kabinet Vlaams Minister van Bestuurszaken, Buitenlands Beleid, Media en Toerisme

Dr. Luc van Doorslaer, academisch coördinator Master Journalistiek Lessius Antwerpen - KU Leuven

Ides Debruyne, directeur Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek vzw

Peter Urbanus, journalist-auteur (Goes/Nl.)

Hendrik Carette, tijdschrift 'Meervoud'

Willy Coomans, kunstenaar, lector Xios Hogeschool Hasselt

Laila Ekchouchou, www.blijfvanmijnhoofddoek.be

A. Griffon, blogger

Michel Vanhoorne, Links Ecologisch Forum

Leen Laenens, voorzitter Oxfam-Wereldwinkels

Wouter De Vriendt, federaal volksvertegenwoordiger Groen!

Arnold Eloy, uitgever, Stichting Mens en Cultuur

Frank Uytdenhouwen, ceo DuboismeetsFugger

Magda Aelvoet, Minister van Staat

Miet Waes, journaliste

Willy Minnebo, Burgemeester van Zwijndrecht

Jan Theuninck, dichter en schilder

Muriel Van den Bosch, PC-Knooppuntverantwoordelijke 'Letteren en Wijsbegeerte' Univ. Gent

Prof. Dr. Matthias Storme, KU Leuven

Pascale De Groote, Departementshoofd Dramatische kunst, Muziek en Dans - Hogeschool Antwerpen

Mieke Vogels, Vlaams Parlementslid

Barbara Voets, eindredactie tijdschrift Forum

Pol Tanghe, advocaat

Prof. Dr. Geert Van Cleemput, George Washington University,Washington DC

Vera Dua, Vlaams parlementslid

Erna Destickere, filosofe

Henri Thijs, dichter en vertaler

Leon. Vetters, ondernemer

Dr. Koenraad Elst, publicist

Brecht Arnaert, publicist,  www.smithsonsplace.tk

Tony Courtens, VB-gemeenteraadslid Deerlijk

Bert Murrath, hoofdredacteur 't Scheldt, namens de volledige redactie

Raoul De Smet, componist en bestuurslid Unie van Belgische Componisten

Spank Moons, kunstenaar, docent fotografie Koninklijke Academie voor Schone Kunsten, Hogeschool Antwerpen

Jan Van de Casteele, hoofdredacteur Doorbraak

Bob Vansant, auteur-psychotherapeut

Herman De Vleeschhouwer, directeur stedelijke academie muziek-woord-dans, Sint-Niklaas

Herman Baeten, Directeur Musica vzw

Suzan Langenberg, filosofe - bedrijfsethicus
 

Dirk Peeters

Hendrik Ballegeer

Antoine en Linda Wyns, Tremelo

Staf De Wilde, De Haan

Gerard Eggermont, Anzegem

Herman Boel

Michaël Bauwens

Johan De Brabanter, Duffel

Jan Braeken

Jozef Vernaeve

Koen Calliauw, Antwerpen

Henk Termote

Justin Saeren, Beringen

Raf Geusens

Jean-Paul Feys, Gent

Bart De Cock, Stekene

Erik De Jonghe, Harelbeke

Marieke, Karel en Jozef Vansant, Geel

Willy Veyt

Helena Van Overbeke

Eric van den Driessche, Vlierzele

Jos Schoenmakers, Hasselt

Filip Langenus, Gooik

Bram Swine, Roeselare

Geert Acke, Bornem

Roger Nimmegeers, Sint Niklaas

Frida Munghen, Sint Niklaas

Isabelle Pierreux, Gooik

Guido Willems, Heusden-Zolder

Greta Vansant

Winny Matheeussen, Dilbeek

Herman Bangels, Landen

Lo Bancken

Guy Willems

Leo Van der Vliet, Melle

Pieter Cleppe, Jabbeke

Ingrid De Roo, Gent

Guy De Smet, Aalst

Marianne De Raeve, Melle

Jeanine De Vreese

Roger Verdickt

Dirk Van Dessel, Berchem

Wim Peeters, tandarts, Turnhout

Tanguy Veys, Gent

André Smellenbergh, Hasselt

Bart Van Eesbeeck, Mechelen

Wilbert Lambrechts, Antwerpen

Tin Vankerkom, Antwerpen

Jean Vander Mierde

Frank Van den Veyver, moraalwetenschapper

Wilfried Boonen, Mortsel

Marc Van Gysel

Koen Godderis, ondernemer/mediawatcher

Etienne Timmermans, Brasschaat

Jean-Luc Meesters, Zwijndrecht

Edward Smidt, Ruigoord, NL
 

 Reageren op deze tekst? - U wenst aan de lijst van ondertekenaars toegevoegd te worden?  

Terug naar boven